Бадарч (лама, Биндэр) Хамнигадууд гэдэг нэ тэр нэг өөр л хэл, зан заншилтай тавааришууд байдаг ш дээ. Тийн тэрний дагуу та хэлээд яриад энэ өгвөл одоо сайн байна. Тэгвэл одоо надад тусалж байгаа л гэж бодоод. За харин энд хамниган судлал гэдгий чинь тэр маань байхгүй болсон. Тэгээд хэн сая нөгөө урд Давааням Шархүү гуайн эхнэр. Аа тийн. Тэрэнтэй ярьсан чинь бас нөгөө аялгуу хэл тийм юмаа мартцан. Тэхдээ яахав ойр зуур юм хэлж өгсөн. Тийм нэг сүх гэдгийг юу гэж нэрлэдэг билээ гэж бодсоор байгаал гаран гартал санахгүй гараад ирсэн. Та тэгээд сүх мүх гэдгийг юу гэж хэлдгийг санажээнэ уу? Мэдэхгүй одоо. Тиймэрхүү л юм бид нар сонирхжоогоо. Тийм үг хэл. Энэ хоёр хүн финландаас бас явж байгаа. Ах аа танд энэ жижигхэн микрофон зүүж болох уу? Энэ жижиг микрофон. Тийн таны яриаг нөгөө бас бичиж авхын. Таны яриаг бичиж болох уу? За за тэг л дээ. Одоо тэгээд хэрэгтэй юм гарахгүй дээ мань мэтийн амнаас бараг. Мэдэхгүй юм чинь. Өөрөө л мэдэгтий. За яахав тэгж л байдгийн. Тэгж байгаад. Аа тэр камераар буулгаж болох уу? Айн? Буулгаж болох уу камераар? Камераар зургий тань авна бас. Болышдээ. Одоо бас нэг хувцас өмсийдөө тэгвэл одоо. Аа тийм үү? Аа за за. Бас нэг ийм нүцгэн ямар одоо муухай биддээ? Хувцсаа за та тэг тэг та. Хувцсаа өмсчих. Гоё хувцсаа өмсчих. «Оросоор ярив» Лам цамцаа. Тэг та. За. Бадарч. Мхн. Энхбаяр маань бие нь сайн уу? Одоо эмнэлгээс гараад тэгээл гэртээ л байгаа. Одоо энэ гадагшаа дотогшоо гарах ямар ч боломжгүй. За за. Тэгээл нэг хөл дээрээ босоод. Болоошдээ. Шми гэдэг чинь одоо ингээд ойрхон хоёр удаа болно гэхээр чинь бараг үхдийн байна. Тэгээл босож ирсэн. За за за. Тийн. За за. Харин сая өчигдөр биднүүд дээр Буянтогтох ирсэн. Надад бас тэгээл бас. Харин тийн. За тэгээд юу ярих уу? Зүүж болох уу? За. Хүнөөл бодоод байна. За тэгээд асуух л юманд нь хариулах гэж оролдыдоо. Үүнээс биш мань мэт бол тэр хамниган юуны чинь талаар бол би ч ер нь ёстой мэдкүй хүн ш дээ нээрээ. Хамнигад гэдэг чинь одоо. Та чинь хэн гуай хэний Бадарч гэдэг билээ? Банзраа. Банзраагийн Бадарч. Банзраагийн Бадарч. Танай нөгөө ургийн овгоо юу гэж авдаг байсан билээ? Харгана. Харгана уу? «Оросоор ярив» Хорь хүн шүү бид. Тэгээд хамниган айлд өргүүлсэн тэ? Харгана. Цонгоол айлд. Цонгоол айлд аан за. Цонгоол айлд. Мхн. Тэгээд хамниганы та тэр ёс заншлаасаа. Яахав зүгээр хамнигадууд дотор. Өссөн. Өссөн л дөө. Тийн. «Оросоор ярив» Хамнигадууд дотор өссөн болохоос биш яг яруул маруул юукэхмэнэ буриад хүнээ Хамнигадаасаа та үг яриа тэгээл тиймэрхүү юмнуудыг эд нарт хэлж өгвөл сайн байна. «Оросоор ярив» Та хэдэн онд төрсөн бэ? Дөчин зургаан он. «Оросоор ярив» Энд төрсөн үү? Айн? Энд төрсөн үү? Биндэрт үү? Биндэрт. «Оросоор ярив» Танай аав ээж хаана төрсөн бэ? Төрсөн аав, төрсөн ээж хаана төрсөн бэ? Оросын нутагт төрсөн. Оросын нутагт аан. Ямар нутагт вэ? Тэр Ярууны айл. Яруны. «Оросоор ярив» Би тэр нутгий нь явж үзээгүй ээ. «Оросоор ярив» Хорин хэдэн онд л монгол нутагт ирсэн дээ. «Оросоор ярив» Ярууна гэдэг газар төрсөн л гэж ярьдаг байсан. «Оросоор ярив» За энд бол одоо дээр үеийн одоо сайхан сайхан үүх түүхээ ярьдаг өвгөд хамниган өвгөд их байсан даа. Хөгшид их байсан. Одоо тэгээд ер нь дуусч байна дөө ер нь. За энд би харин та нарт хамгы түрүүн хэдэн хүний нэр хэлье. Миний дүү чи бас уулзвал надаас илүү мэдээлэл авна байх шүү. За. Лувсангончигийг танина ш дээ тэмээ? Өчигдөр хөвгүүнтэй нь уулзцышдээ. Амгалантай уулзсан уу? Уулзсан. Аан тийм үү? Тийн. Цэндгомбо гэж хөгшинтэй уулзсан уу? Одоо уулз өнөөдөр Цэндгомботой уулзана. Өнөөдөр уулзъя. Өнөөдөр уулзана. Цэндгомбо за тэр хөгшинтэй нэг уулзах хэрэгтэй. Ховороо гэж нэг хөгшин байгаа. Одоо эд нар бол дандаа ная гарсан улсууд. Ховороо уулзмаар байна. Ховороо гэж бас нэг хөгшин байгаа. За ийм нэг за Доржцэмбэ гэж бичээрэй. Доржцэмбийг таних билүү? Доржцэмбэ гуайг танина. Тийн Доржцэмбэ. Одоо хаана байгаа юм? Энэ сумын төвд бий. Доржцэмбэ гуай юу? Тийн. Гэр нь хаагуур байдаг уу? Энээхэн зүүнтээ. Манайхаас хаашаав Батуха ахынхаас? Айн? Батуха ахынхаас хаашаав? Наашаа наашаа. Наашаа юу? Наашаа. «Оросоор ярив» За өөрч одоо энэ хамниган талаар ярих ярих үзүүлэх хүн энэ л хэд байна даа ер нь одоо. Өөр одоо би бол юу яахым одоо мэдкүй байна. Мань мэт одоо би бол одоо хорь буриад. Хорь буриадынхаа талаар бол яг ярина уу гэхээс би тэр хамниган талын чинь юм бол. Бас л би яахуу хамнигад дотор өсөх нь өссөн. Би нэг хүүхдүүдтэй тогложийсан. Тэхдээ бол яг нарийн нандин одоо хачин хачин одоо тийм юунуудыг нь би бас сайн мэдэхгүй л дээ бас. Эд нар чинь одоо бас өвөрмөц зан заншилтай тийм ээ? Тийм өвөрмөц ямар заншил байна? Адаглаад хурим найраа хүртэл одоо хийхдээ хүртэл өөр л байдаг юм байна лээ. Ямар билээ? Тэрнээс нь та хэлээд өг. «Оросоор ярив» хулгайлдаг байсан уу? Тийн тэр ч яахав манай л буриад л ер нь бас хулгайлж авдаг шүү дээ тийм ээ? «Оросоор ярив» За тэгээд тэр хадаг тавьдаг өгдөг чинь их сонин байдын билээ. Одоо заавал одоо архи нэг гурван хундага гурван аяга заавал уулга шахаж уулгадаг нэг ийм заншилтай байдын билээ. «Оросоор ярив» Мөн тэгээд явахад нь явахад нь энэ бүр айл бүхэнд хийдэг байсан юм шиг байгаан. «Оросоор ярив» Заавал одоо мялаана гэж үхрийн баахаар одоо. Мялаана. Тийн. Үхрийн баасаар одоо хувцас нэрийг нь шийдэж явахад нь ингэж л. Мялаана мялаана энэ ёс? Мялаана гэж. Ёс энэ ёс. «Оросоор ярив» Тийн ийм нэг юм байдгийн билээ. тэрнийг нь одоо би бас тэр үед настай өндөр настай улсууд энэ ч яах вэ миний мэдэхээр манай хамнигадуудай хийдэг мялаана гэж үхрийн баасаар ингэж дээл хувцсыг нь юу яадаг ийм л юм бидний бүр хүүхэд байхаас л байдаг сан гэж ярьдагсан шдээ эд нар чинь. Тэгээд ямар сайндаа тэрнийг би өөр дээрээ хүртэл энэ хөгшнийг чинь авахад хадагтаа манайхан очоод баахан баашид хүлээл ирсэн. Та юу? Гүй ээ гүй биш. Тэр хадаг тавихаар очсон улсуудыг чинь. Аан за за за. Тэгээд би бүр тэрнийг одоо тийм заншилтай юм байна гэдгийг ойлгож авч байсан байхгүй юу. «Оросоор ярив» Эхнэрээ авахаа очихдоо хэдүүлээ очжийсан? Түмэн эгчийг авах гээд очихдоо хэдүүлээ хулгайлсан? За тэр яахавдээ очихдоо би ердөө жолоочтойгоо хоёул очоол авсан хөгшин бид хоёр. За тэр хадаг тавихад манай баавай эд нар очиж хадаг тавьсан л даа. Тэхэд л тэр эдний талынхан тэд нар чинь мялаана гээд тийм юмаар л яадаг юм билээ. Мялаал юм уу, мялаана гэдэг юм уу? Одоо мялаана гэж одоо ярьдын билээшдээ. Одоо юу ч гэхүгү. Тэгээд л тэгээл баахан одоо хувцас хунар нь үхрээн баах болхымнууд ирж баахан инээлдсэн юмнууд ирж байсын. «Оросоор ярив» Тэгээд энэ ч одоо ямар балиар одоо танкай гэдгиймуу балиар хогийн улсууд байдгийн гэж тийм юм билээ гэж тэхэд л би тэр тийм заншил байдаг гэдгийг мэдэж авч байсан байхгүй юу. Тэр өвгөдөөс асууж. Тэрнээс биш одоо энэ чинь бас яриа юүхнүүд нь янз янзын одоо их гоё гоё сонин сонин яриа ярьдымдаа. Тэгээд одоо үгийг нь мань мэт мэдэхгүй юм даа. Ямар ямар үг? Хамниган судлалын харин мянган мянга за мянга найман зуун гаран оны үеийн энд хамниган судлалын хэн гэдэг эрдэмтний гэлээ дээ бичсэн номыг яг хамниган хэлээр нь монгол одоо манай монгол дээр орчуулж одоо хэвлэсэн ийм номыг би үзэж байсан. «Оросоор ярив» Тийн Бордорж гэж эмч байсын тэднийд. «Оросоор ярив» Тэр ном одоо хүүхдүүдэд нь байдаггүй байх даа. Би бас тэрнийг санахгүй. Бүүр хуруу гаран ийм зузаан тэгээ хамниганаар бичсэн жинхэнэ тийм ном би бас үзэж байсан шүү. «Оросоор ярив» Тийм үү? Хамниганаар бичсэн гэж кириллий нь монгол үсгээр үү? Тийн манай одоо энэ хэл дээр тэгсэн мөртөө тэр хамниган аялгуугаар бичсэн. «Оросоор ярив» Хуучин монголоор биш үү? Биш. Бүр одоо манай шинэ одоо энэ л эднээ бичдэг. Тэгээд тэр хэн гэдэг одоо эрдэмтний ч билээ дээ. Ринчин үү? Судалсан судалгаа тийм юм юм гэж тэр номон дээр би бас уншиж байсымаа. Тэр ч одоо бүр залуу байхад. Бордорж гуай чинь нөгөө Алимаа багшийн аав уу? Тийн тийн тийн тийн. Одоо тэнд тэднээд үзэж байсын. Одоо тэр ном байдымуу үгүй юм уу. Одоо Алимаа Алимаад нь байдымуу үгүй юм уу. Тэр бол ердөө би дахиж ямар ч номын сан юманд би үзэж байгаагүй тэрнийг. Кириллээр бичсэн тийм юу байсан гэнэ ээ ном байсан гэнэ ээ. Тийн. Мянга найман зуун. Одоо хэний бичсэн нь мэдэгдэхгүй. Тийн нэг бор шар хавтастай тийм ном байсан. Тэхдээ орос морос хэлээр биш биз дээ? Биш. Яг хамниган. Цэвэр хамниганаар. Би бүр ёстой зориуд бүр гэртээ авчирч уншиж үзэж байсан байхгүй юу. Тэгээд ямар хавтастай юм? Шардуу хавтастай л юм байна лээ. Бор шар хавтастай. «Оросоор ярив» Сонин юм аа за. Тэнд л «Оросоор ярив» Алимаад одоо эднийд л байвал энд л байна. Тэр Бордорж гуай гарсны. Агуулгы нь та санаж байна уу, агуулгы нь? Одоо ерөөсөө л үүх түүхийх л юм байсан. Цэвэр хамниган «Оросоор ярив» Зан заншил янз бүрийн юм байсан л байх л даа. Би тэгээд ердөө нэг үзэж гэртээ авчирч үзөө манайх нэг айл аймаг шахуу ойрхон байсан юм чинь. Нарийн ярихад манай энэ хөгшний бас хамаатны хүн байхгүй юу тэр. Тэгээд авчирч одоо над шиг амьтан уншиж мэдэхгүй юм байна тэгээд. Хэн гуай та эхнэртэйгээ ингээд хамниганаар ярьж бичүүлж болохгүй юу? Гүй ердөө би хамниганаар ярих гэж одоо юу байх юм бэ мэдэхкүй ш дээ. Өө тийм үү? Тийн манай хөгшин ч нарийн тэр хамниганаар чүдхэн үг мэднэ. Ердөө юу ч байхгүй ш дээ. Өө. Хамниганаар одоо аягаа юу гэдэг ч юм. Бүү мэд. би бол мэдэх юм алга. Ийм л юм. Одоо тэгээл манайхны энэ энэ үгийг ярихад энэ сүүлийн үеийн одоо энэ хамниган хэд нь ярьж байгаа энэ улсууд чинь тэгээл одоо нэг тэгж л ярихаас биш удам судраа ч мэддэг юм уу үгүй юм уу одоо ерөөсөө тэгээл цэвэр монголжсон тавааришууд л байшдээ одоо. «Оросоор ярив» Тийм уу? Танд ярих юм байхгүй юу? Байхгүй би юүгээ ярих уу. За та тэгвэл юу яалдаа Цэндгомбо гуай юм уу эсхүл Ховороо гуайтай уулзах холбоо тогтоогоод өгчих. Тэр бол болно байх аа. Тэг. Та одоо яриад одоо ингээд гэртээ байж бай. Заавал хамниганаар ярьж өг гэж хэл. Тэр тэр хөгшдүүд чинь нэхсэн нэхээгүй хамниганаар ярина. Одоо тэр нь чухам жинхэнэ. Цэндгомбо гуай төв дээр байгаа юу? Байгаа байх. Байсан л юм сан. За нэг бас нэг хүн би бүр хэлэхэд чи Шагдарын Батдэлгэрийг таний ш дээ. Тийн. Батдэлгэрийн ижий Шагдар гэдэг хөгшинтэй бас уулзахад. Тэр нь хаана байгаан? Тэр чинь энэ хот руу байна уу хот. Аа за за. Хот хамаагүй одоо энэ Биндэрт байгаа яг өнөөдөр үзээ уулзаад тэгээд явчих хүн байна уу? Хот ч бас хэрэгтэй байна. Хот ч бас. Тэднийхэн байхгүй. Энэ одоо. За би холбоо тогтоогоод өгнө өө. Цэндгомбо хөгшин, Ховороо хөгшин эрэгтэй талаас одоо тон Би Цэндгомбо гуайтай хэний утсаар ярьж болох уу, танд утас байна уу? За би нэг юу яая. Хөгшөөн хөөе. Айн? Миний утасны номерыг авчирч өг дөө. Дэвтрийг. Айн? Утасны дэвтрийг авчирч өг дөө. За. Цэндгомбо Ховороо хоёртой очоод уулзы. Тэгээ шууд ярихаараа хамниганаараа ингээд яриад өгчих тэгээд бичээд авъя. Тэд нар бол одоо миний мань мэтийн мэдэл одоо цэвэр хамниганаараа ярина гэж байхаар гэж би ойлгодог. Өөр л одоо дуу авиатай ярьдаг ш дээ, тэд нар чинь одоо. Аан за. Буриадыг бодвол арай өөрөөр. За та тэгвэл утсыг нь өгчих. За би энд ярья. Яриад өгье. Тэг яриад өг. Миний утахны номер асаагаарай. Утахын. Би одоо тэрээнүүнээ чатыг Доржсамбуу бол хамниганаар ярих уу? Айн? Доржсамбуугаа хамниганаар ярих уу? За яривал ярина аа ярина тэр ч бас. Бас ингээд тан шиг ингээл. Бид хоёр ойролцоо хоёр доо. «Оросоор ярив» За сайн байна уу та? Сайн байцгаана уу? Сайн. Сайн явж байна уу? Сайн явж байна. Таныг судлаад явж байна. За за. Тийн. Энэ бас одоо хамниган судлалын эрдэмтэд явна гэнэ ээ. За. Тэгээд чамаас юм асуухжаагаан. Би юу мэдэдгийн бэ. Юу ч байхгүй л дээ бид хоёрт одоо. «Оросоор ярив» Надаас юу асуухын? Та танаас үг асууя. За ямар үг? Ямар үг асуух вэ гэж байна. «Оросоор ярив» Өмбөө хөгшин. Мань мэтээс илүү байшдээ. Ажаа. Аа тэрээнээс гадна ямар хамниган үг. Ах дүү нарын нэр тиймэрхүү юм асуужээнэ. Та ороод ирхиймуу? Аягүй завгүй байна аа. За яахав тавхан минут. Аягүй завгүй байна. Сайн байна уу? Сайн байна уу? Сайн байцгаана уу? Би бүр аягүй завгүй байна. Тийм байна. Юу асуух юм бэ. Миний мэддэг юм гэж юу байхын? Та тэгвэл дурсъя. Танай жижиг бага байхдаа хамниган көгшин өмбөө нар юу гэж хөөрдөг байгаа вэ хамниганаар? Ямар үг кэл кэлдэг байгаа вэ? Ер нь тэгээд ямар үг ч хэллэг байхын? Яг юу хэлдэг төрөл садны нэр юу асуух вэ тэрийгээ асуу. За ижий аав хоёрыг хамниганаар юу гэдэг байгаа билээ? Мэдэхгүй ээж аав л гэдэг. Ажээ гэж байгаагүйгү? Гү гү мэдэхгүй. Би л ажээ гэж хэлж байгаагүй мэдэхгүй. Ажээ ч гэж ярьж байгаагүй даа. Ажээ гэдгий чинь халхчуул хэлдгиймаа. Тэрэн дээр тусалвал өмбөө хөгшээ гэж л ярина даа хамниган. «Оросоор ярив» Энэ залуу. Түмээ эгч өмбөө хөгшээ гэдэг биз дээ? Тэгдэг байсаан байсан. Юу гэж яг хэлдэг байсан. Яг хэл дээ та. Юу гэж хэлхийн? Яг тэрийгээ хэл дээ хамниганаар. Мэдэхгүй ээ. Миний утас утас хаана байна аа? Би утсаар нь ярьчих уу? Өөр одоо. «Оросоор ярив» Танд эгч ээ танд жижигхэн микрофон зүүж болох уу? Айн? Тантай ярилцлага хийхжээнэ. Гүй ээ би чадахгүй чадахгүй чадахгүй. Аа за за. «Оросоор ярив» За зүгээр зүгээр байгтий. «Оросоор ярив» Танай танай гэрт хэн хамниганаар ярьдаг байгаагө эгч ээ? Ярьдгүй байсан. Гэртээ хамниганаар ярьдаг байсан уу? Ер нь сүүлийн үед ярьдаггүй ш дээ. Ярихаа больсон. За за. Энэ мань мэт одоо та нарын юунд бүр гай болно бид хэрэггүй. За Базаргүртэй шантаан байна уу гүй юу. Та Ховроо гуайг ярих гэж байна уу? Тийн тийн. За. Очсон уу? Очоогүй одоо Одоо очеэ. Тэд нар сайн мэдхэ. Тийн. Танай хэн Ганхүү ах эд нар байгаа юм уу? Мэдкүй байгаа юм байгаа. Бид нар айл гэр бүл байхгүй юу. Сайн мэдкүй. Тэд нар байна уу. Бас тусдаа улс юм болохоороо нээх сонирхдоггүй ш дээ. Ерэн найм гуш жаран нэг арван нэг «Оросоор ярив» Настай улсууд сайн мэднэ. Бид нарыг чинь «Оросоор ярив» Аа дуудаж байна. Базаргүр дуудаж байна. Ховроо гуай чинь чих мих нь ямар билээ? Давгүй ээ. Байна уу? Байна уу? Байна. За сонин юу байна? Юмгүй дээ. Хөөе Ховроо эгч хаана байна? Танайд байна уу? Үгүй ээ Билгээгийнд байгаа. Хэнийд ээ? Билгээ. Билгээ Билгээ. Өө тэднээ утасны номер өг дөө. Би нэг Ховороо эгчтэй ярих ажил гараад. Гүй ээ хүн байхгүй ганцаараа л байгаа. Утастай бол уу? Үгүй ээ. Чимэгээ ажилдаа явчихсан, Билгээ байхгүй ганцаараа л гэртээ байгаа. Нохойтой юу? Нохойтой юу гэнэ. Байхгүй ээ байгүй. Нохой шувуу байхгүй. За байз тэднээд очихоор чинь Билгээгийнд ч хаахнуур яаж очдог билээ дээ? «Монголоор биш» Хөөе чи нэг давхиад ирэхгүй юу манайд. За. Чи нэг манайд ороод ир л дээ айн. За. Айн за тэг одоохон. За. За чи яв даа. Одоохон би хүлээж байя тэгвэл. Базаргүр ирэх нь. За. «Оросоор ярив» За Цэндгомбо хөгшин. За. За энэ Ховороо хоёр чинь худ ургууд шүү дээ. Аан за. За Цэндгомбо хөгшний чинь хэн билээ. «Оросоор ярив» Отгонтуяа. Нөгөө Ховороогийн хүү нь ирэх гэж байна одоо? Тийн. Тэгээд ирээд Ховороо гуай дээр аваачина. Тийн. Аа за за. Тэгээд би Базаргүрийг за Цэндгомбо хөгшин байвал тийш нь аваачиж өгөөрэй гэж би Газарчлуулаад тэг тэг. Тийн тийн. Энэ хоёр худ ургууд. «Оросоор ярив» Аа тэгээд За байз өөр одоо өөр хамнигад одоо Яагаад лам болсон бэ гэдгий нь асуу. Аймшигтай. За тэгээд ах аа та яаж болсон бэ? Тэрээн тухай яриад өг. Айн? Та яаж лам болсон бэ? Яаж лам болно гэсэн чинь юу. Аа ингэж асууж байгаан. Нөгөө аа та одоо яаж яваад ийм лам мам болсым бэ гээл асууж байхгүй юу. Та нөгөө нэг хуучин дарга байсышдээ тэ. Тэгээд соцлизмын үед ийм байж байгаад одоо ардчилал гараад яагаад ийм болсон бэ гэдгээ хэлчих. Тэрийгээ л яриад өгчих. За энэ бол ийм л дээ. Би бол одоо удам судраараа олон үе дамжсан манайх дандаа лам нар. Хамгай сүүлд миний төрсөн ижийгийн аав нь эм сайн барьдаг оточ лам байсын. Ах дүү гурвуулаа байсан гэдэг хойт нутагтаа байхдаа. «Оросоор ярив» Тэд нар бүгд гучин хэдэн онд хэлмэгдэж алуулсан. «Оросоор ярив» За манай баавай харин амьд мэнд өдий ерэн он хүртэл байсын. За тэр эд нар бол одоо энэний залгамжилсан ийм л лам байсан улсууд даа. Тэгээд ерэн оноо оны чинь үед юу яалаашдээ. Бурхан шүтээний чинь сэргэлээ. Тэгээд энд ардчилсан хөдөлгөөнийг ялангуяа манай биндэрчүүд маш их дэмжсэн. «Оросоор ярив» Тийн тэгээд энэ устасан одоо алга болсон зан заншил энэ ёс зүйгээ одоо сэргээе гэдэг асуудлыг бол хүчтэй тавигдсан. Би бас тэрний нэг гишүүн байлаа. «Оросоор ярив» Тэгээл өөрийнхөө яахав миний тэр дарга байх үед манай тэр баавай өвгөн сэмхэн юм надад их зөвөлдөг ярьдаг байсын. Би хүлээж авахгүй л одоо тамалдаг байсан болохоос биш. Тэдний маань нөлөө орсон байх. Ерөө тэгээд тэр журмын нөхдүүд маань ч гэсэн. «Оросоор ярив» Одоо намайг бурхан шүтээнийг одоо хөгжүүлэх талдаа чи одоо юу яа гээд надад үүрэг даалгавар өгсний дагуугаар би энэнд бол шуурхай одоо тэгээд удам судраа ч бодсон гээд манайд бол удам судар ном судар бусад юмнууд нь бүгд надад үлдсэн. «Оросоор ярив» Тийм учраас бас энэнийгээ бол үргэлжлүүлж явъя гэж бодоол ийм л юу болсон хүн ш дээ би чинь одоо. Тэр ном судраа хаана хадгалжээсийн? Та соцлизмын үед чинь одоо ингээл хараал хориотой байсан биз дээ? Тэр яахав тэр манай баавай өвгөн одоо ёстой бараг жорлонд л хийгээгүй бусад газраар хадгалж байсан даа. Голдуу амбаар саванд л байсан. «Оросоор ярив» Баавай гэж аав уу? Айн? Баавай гэж аав уу? Тийн одоо өвөөгөө л гэх үү дээ. Буриадууд чинь баавай гэдэг маань одоо өвөөгөө. «Оросоор ярив» Айн одоо тийн тийн. «Оросоор ярив» Одоо хамниганаар чинь тэр хүгшээ. «Оросоор ярив» Тэр хүгшээ маань бас тийм арга засал их хийдэг ном их уншдаг битүүхэндээ тэр үед бол нийтлэг байгаагүй тэрнийг мэддэг хүмүүсийн хооронд л зөвхөн хийж чаддаг тийм хүн байсын. Сайн хүн байсан даа. Тэр мэтүүд нь надад бол юм их заасан. Тэр баавайгий чинь хэн гэж байсын? Жамсран гэж байсан. «Оросоор ярив» Тэгээд та төвөд хэл хаанаас сурсын бэ? Төвөд хэлийг бичигч яахад би энэ Багануурын хийдэд очиж сууж «Оросоор ярив» Тийн нэг төвөд бичгээ нэг уншдаг болсон гэх үү дээ. Тэгээ орчуулга би мэдэхгүй л дээ би орчуулга. «Оросоор ярив» За энэ бас энэ нутагт шар шашинтан олон уу? Айн? Энэ Биндэр суманд шар шашинтай хүмүүс олон уу, сүсэгтэн олон уу? Одоо лам гэсэн үг үү? Гү гү гү танайд ирдэг хүмүүс олон байна уу? Зөндөө зөндөө. Өө ороорой. Сайн байна уу? Сайн байна уу? Сайн сайн байна уу? Энэ тэрний танина биддээ чи? Танихгүй. Манай Биндэрийн басган. За энэ ийм улсууд дагуулаад явжаагаа юм байна хамниган судлалын ажлаар. Тэгээд буриад хэлээр одоо баахан юм асуугаад эд нар. Тэгээд би хорол юу Ховороо эгч Цэндгомбо эгч бий юу? Байгаа. Өө за ёсондоо эд маань одоо нэг ная гарсан ер шахсан улсуудын арай түлхүү ярих байх. Ахай таныг хэн гэдэг вэ? Базаргүр. Базаргүр. Тийн. Таны эцгийн нэр? Шүлтэм. Шүлтэм. Шүлтэм. Шүлтэм. Чүлтэм. Чүлтэмийн Базаргүр. Чүлтэмийн Базаргүр. «Оросоор ярив» Тэгээл эд нарт чи нэг Ховороо эгчийг нэг уулзуулаад Цэндгомбо эгчийг Аваад ирхиймуу нааш нь? Үгүй гү гү эд нар очоод уулзнаа даа. Очно гэж үү аа за за. Цэндгомбо эгчийг нэг уулзуул даа. За. Одоо ингээд бодоод байхад эд өөр одоо надтай энэ бас нэг хамниган талынхаа юмыг мэдэх улсууд дуусаад байшдээ одоо. Манай хэд ч уймруулчхаад байна даа. Юу ч гэж ярихав. Яахав дээ тэгээд тэр. Хамаагүй тэр заавалчгүй мэдлэг шалгаж байгаа биш ингээд хэл аялгуу тийм үг мүг тийм. Аа зөв зөв. Юмыг нь л аваад болоо. Чадахгүй мэдэхгүй ерөөсөө хамаа байхгүй. Хоёр хөгшин чинь хажуу байх аа. Тийн. Тэгээ явах уу? Явъя даа. Та хамнигаанаар ярьж чадах уу? Би үгүй үгүй тэр мартаа мэдэхгүй юмнууд. Мартаа бид. «Оросоор ярив» Танай ээж аав хоёр хамниганаар ярьдаг уу? Ярьдаг байгаагө? Ярина аа ярижил байху. Одоо ээж нь Ховороо тэрэн дээр очно. Одоо явлаа гэнэ. «Оросоор ярив» Тэр энэ хоёр хөгшид эд нар л одоо тэр л хамниган аялгуугаараа л сайхан л ярьжээдымдаа эд нар тийн. Энд очиход бас нэлээн чихэнд чимэгтэй бас нэг аялгуу сонсох байх л гэж бодоод байшдээ. Одоо байсымаа байсын дөч Гомбо гуай, Давгийн Чимэд гуай гээд одоо бүгд бурхны оронд яваад байхгүй. Тийн. Байшдээ тийн тийн. Одоо манай энэ дүү ч мэднэ дээ. Харин тийн. Одоо энэ манхайтын одоо сайхан сайхан одоо үүх түүхээ мэддэг одоо хамниган өвгөд хөгшид зөндөө байлаа бүүр. Одоо нэг иймэрхүү л иймэрхүү л улсууд үлдээд байшдээ одоо ер нь. «Оросоор ярив» Ахай энд ийм бөө бөө шашинтан бас олон байна ш дээ. Бөө мөргөлтэй. Байна аа байна. Түүнтэй яаж тэр шар шашинтан хар шашинтантай яаж харилцдаг вэ? Манай энд бол одоо бурхны шашинтайгаа хамт авч явдаг. Бөөгийн юу гэдийн харшлахгүй. «Оросоор ярив» Харшлахгүй. Бөөгөө ч хийнэ зүгээр шарынхаа умшлагыг ч хийдэг. Ийм одоо бөөгийн Цэрэн бөө гэж сайн бөө байсышдээ. Манай энэ Биндэр энд бол олон жил нутгалж байсан. Тэр хүний одоо залгамжилсан шавь нар бол одоо бөө нар Гүр Гүрарагчаа эд нар байна даа. Тэд нар бол энэ бурхныхаа шашинтай хамт тэндээ бурхны шашны бүр дугантай тэр газраа. Ийм улсууд байгаа байхгүй юу. Та нөгөө Баян-Уулын. Тийн Баян-Уулыг тэрнийг ярьж байна. Тэрнээ салбарыг манай энд байгаа бөө удган бас нэг хүмүүст зан заншил олгодог улсууд чинь ердөө л ийм юм чинь. Хэдэн бөө байгаа гэж асуух уу? Хэдэн бөө энд байна бэ? Ойролцоогоор. Одоо мэдэхгүй байна. Гүрээ. Тэгээд нэг одоо нэг зүгээр бодитой их олуулаа одоо суугаад ингээд ингээд юмаа хийдэг улсууд ер нь Гүрээгээс өөр байхгүй байх аа. Зүгээр тэдний энэний Гүрээгийн удирдлаган дор гэдэг юм уу хүн харахад бөө тэгсэн мөртөө юм байхгүй тийм одоо нэг тийм улсууд зөндөө байшдээ. Байгаа байх өө. Тийн хааяа нэг нэг есөлгөө гэнэ үү юм хийгээд нөгөө хэнгэрэг бам балбадаг. Тэр нь яг хийдэг ч юм уу үгүй ч юм уу. Голдуу тэгээд мартдаг ийм улсууд зөндөө байна. «Оросоор ярив» Гүрарагчаа Гүрээ чинь цонгоол тэ? Тийн. Тийн цонгоол цонгоол. Ямар омгийх билээ? Одоо мэдэхгүй. Ашгуул байх аа. Ашгуул тийн ашгуул. Ашабгад. Тийн шабгад. Аа энэ энд Мөнх овоо байгаа тэ? Мөнх овоо. Мөнх овоо. Мөнх овоо энд байгаа тэ? Байна аа байна. Байгаа. Энд тэнд бурхан шашны тахидаг бурхан шашны хүмүүстэй хийдэг бөө мөргөлийн ч хүмүүс бас тахидаг тэ? Манай энд жинкэнэ бүр дээр үеийн бөөгийн мөргөлтэй ганц Цагаан овоо байдаг. «Оросоор ярив» Бүр дээр үеийн бөөгийн тахидаг Цагаан овоо. «Оросоор ярив» Энэ хүний ярьдаг Мөнх овоо бол тэр жинхэн одоо тэр манай энэ монголд нүүж ирсэн хамнигадын тахиж шүтдэг Мөнх овоо та бол бас мэдэж байна. Тэгээд юу гэнэ ээ. «Оросоор ярив» Ламаар юм уу бөөгөөр аль алиунгаар нь тахидаг юм уу? «Оросоор ярив» Ламаар тахидаг юм уу? Мөнк овоог сүүлийн жилүүдэд одоо нэг бөөгөөр тахиулаад байх шиг байна. Бөөгөөр. Тийн. Анх энэ Мөнх овоог сэргээх юунд бол Лувсананч очиж намайг хэлж би очиж анх сэргээсэн болсон ш дээ. Хэдэн онд вэ? Айн? Хэдэн онд? Ерэн дөрөв таван онд. Ерэн дөрөв таван он. «Оросоор ярив» «Оросоор ярив» За тэрнээс хойшоо лам нар тахиж байснаа сүүлдээ яагаад юм бэ. Мянга есөн зуун ерэн таван онд тэр Мөнх овоог сэргээж тахиж эхлүүлэхэд энэ хүн оролцсон гэжээнэ. Бөө болоо биддээ? Тийн бөөгөөр тахидаг болсон. Тэгсэнээс хойш би тийшээ зүглээгүй. «Оросоор ярив» Аа тэр Мөнх овоо. Харин Мөнх овоонд бол одоо ёстой тэнд бол тахиж шүтдэг номтой Лувсандамба гуай гэх мэтийн сайн сайн улсууд байсан даа. Анх ламаар тахидаг байсымуу? Тийн ламаар тахидаг байсын. Тэгээд сүүлийн одоо сүүлийн нэг арваад жил одоо бөө л тахидаг болоод байна ш дээ. «Оросоор ярив» Болжил байдаг юм байгаа биз бодвол. Тэр бөөгий нь хэн тахилгы нь хийдэг вэ? Нэг басган тахидаг ш дээ. Хэний басган? Энэ энэ Лувсанээ Эрдэнэцогтын нэг басган. Хэн гэдийн дээ тэр мэдкүй. Нөгөө Иля нөгөө Лувсан гуайн Эрдэнэцогтын охин нөгөө «Оросоор ярив» Бид Улаанбаатартаа уулзсан тэр охинтой. «Оросоор ярив» Тэгээд тэр. «Оросоор ярив» Тийн. Тэгээд сүүлийн арван жил. Тийн сүүлийн арван жил. «Оросоор ярив» Тэр тэр нэг «Монголоор биш» мань мэтийг ш зүглээгүй. Яагаад? Та чинь сая. Шар шар гэр. Лам бөө хоёр эвтэй байгаа гэж хэлээ биз дээ сая? Тэр тэр биш байх өө. «Оросоор ярив» Биш ээ биш. Бас өөр тэр бол тэгж хольж тахих шаардлага байхгүй. Нэг нь л тэгсэн бол тэрүүгээрээ явах хэрэгтэй. Тэгээд эрэмдгэлж зэрэмдгэлж. Тэхдээ та одоо буриад гэж явхымуу, тийшээ очихоороо хамниган гэж очдымуу? Буриад гэж явалгүй яахав? Тэгээд тэнд очих ёстоймуу та? Айн? Тэнд очих ёстой юм уу? Үгүй. Аан. Үгүй. Яахав тэр анх л одоо бурхан шашин хөгжөөд тэгээд уул овоогоо яаж юу нь л болсын бүү мэд. Лувсананчин манайд очоол ердөө л сахиад л. Би тэр үед хөдөө байлаа. За чи л одоо ерөөсөө чамаас өөр хүн алга вэ тэхдээ зэрэг би дуртай дургүй үед очиж Мөнк овоог сэргээсийн. Тэгээд юу юм уу, соцлизмын үед Мөнх овоонд та очдог байсан юм уу? Үгүй. Аан. Би тэр хэдий чинь одоо нэг муу даргашуу ухаантай. Бүүр одоо бүр даргалах алуулышдээ тэгж явуул. Тэгээд соцлизмын үед хэн ч очдоггүй байсан уу? Хэн ч очдоггүй. Хэн очихын. Харин яахав зүгээр нууцаар. «Оросоор ярив» Нууцаар. Нууцаар ганц хоёр өвгөд нууцаар очиж юмаа өргөдөг байсан. «Оросоор ярив» Ер нь тийм л байсым чинь. Тийм л байсым чинь. Соцлизмын үед чинь дандаа хулгайгаар очиж тэр өргөнө уул овоонд тийм л байсан. «Оросоор ярив» Тэрнээс биш нэх за тэр овоог тахих нь байна шүү хөөе хаая. Та нарт дуулгаж байна шүү гэж тэгж ярих бол одоо халхажуул байлаашдээ. Тэгээл хэрвээ тэгвэл яах уу? Шоронд явышдээ. «Оросоор ярив» Одоо нэг эсрэг ажил хийлээ гэнэ ш дээ. Ард түмнийг мунхруулсан одоо яасан яасан гэдэг тийм хэргээр шоронд явна. Тэр хэлсэн хэлүүлсэн улсууд бүгд одоо явах цаг байлаашдээ тэр үед чинь. Ахай. Жишээлвэл одоо надад чи ирээд л юм асуугаад ингээд байсан бол хэн энэ бол дээшээ за тэр тэгж байна шүү хоёулаа «Монголоор биш» ийм цаг байсым чинь. «Оросоор ярив» Тийм байсан. Маш хориотой байсан үе шүү дээ. Тэгээл айж ичиж энэ өвгөд хөгшид чинь сэмхэн одоо уул овоондоо гарлаа гэхгүй банж гарлаа ч гэдгиймуу хаашаа ч юм тэгж нэг ярьж хэнд ч мэдэгдэхгүй очиж тэгж Лувсандамба гуай эд нар бол харин ёстой тэрнийгээ таслаагүй байх аа. Үгүй байх. Үгүй байх тийн. Лувсандамба гуай чинь хамниган уу? Хамниган. Жинхэнэ хамниган хүн байсын. Хамниган хүн гэжээнэ. «Оросоор ярив» «Монголоор биш» Нөгөө Лувсандамба гуай чинь хэн ах аа соцлизмын үед нөгөө нэг анчдын групп гэдэгт байсан. Аа тийн тийн. Тэр Лувсандамба мөн үү? Мөн мөн мөн мөн тийн. Бас тэр чинь. «Оросоор ярив» Сайн анчин байсышдээ. «Оросоор ярив» Ахай энд дуган байнагү? Ганц бий. Засварт ороод байна. «Оросоор ярив» Доторх нь дуусаагүй гадна талы нь гоё болбоо. Та тэнд ажилдаг уу? Тийн тэнд байдаг ухаантай. «Оросоор ярив» Засварын сүүлээр тийшээ очих уу даа? Засвар дуусаад та тэнд орох уу гэнэ. Тэнд ном мом уншиж суух Одоо тийн тэнд одоо одоо бүх бурхан шүтээн хамаг юм нь над дээр л одоо байдаг ш дээ. Та тэнд очих юм уу? Очилгүй яахав. Засвараа хийгээд үү? Тийн. Дууссан хойно нь. Аа тийм үү? Тэгээ урьд нь яагаад очидгүй байсын? «Оросоор ярив» Эвдэрхий болохоор очидгүй байсымуу? Тийн энэ чинь одоо ердөө хүн тогтохын аргагүй хүйтэн. Одоо тийм ердөө тэгээл тэгээд ч одоо мань мэт чинь ганц хүн одоо очоод тэнд ч яах билээ. Одоо тэгээл байна. Одоо бол их гоё болж байна л даа. Одоо гоё болж байгаа. Харин доторх нь яагаа ч үгүй байна аа. Доторх нь хэвээрээ. Доторхоо л гоёчихвол гоё болох байх л даа. Гадна тал бол одоо ёстой гоё болсон ш дээ. Ерэн гурван онд одоо «Оросоор ярив» Ашигалтанд орсышдээ энэ дуган чинь. Ламын хүрээний маань одоо сэргээсэн ийм. Танаас юм асууя. Тэр онгон тухай та мэдэх үү? Айн. Онгон. Бөөгийн онгон. «Оросоор ярив» Мэдэхгүй мэдэхгүй. Тэрийг Гүрээ л сайн мэднэ дээ. «Оросоор ярив» Танай бодоход онгон гэж юу вэ? Танай өвөг цагаан. Онго гэдэг бол ерөөсөө л энэ их сонин юм байгаам л даа. Бидний нүдэнд харагдахгүй. «Оросоор ярив» Бидний одоо чихэнд сонсогдохгүй боловч бурхны шашны одоо ном судар сургаалд тийм ээ «Оросоор ярив» Одоо гэрээр дүүрэн тэгээ орчлонгийн тэр онго тэнгэрийг элч тэр бүх л юу нь энд байдымаа гэж ингэж номнодог байхгүй юу. Жишээлвэл бидний одоо бид хэдүүлээ байна энд байна бол өшөө үй түмэн хүн биднийг чагнаад байгаа байх нь байна ш дээ дээр. Энэ хэмжээгээрээ одоо хүний заяа тавилан ямар явна гэдгийг бол шүүгдэж байдаг гэж бурхны чинь шашинд одоо ярьдаг байхгүй юу. Нөгөө буян хий нүгэл хийх гэдэг маань нарийндаа товчиндоо. Тэгээд эний чинь одоо зургаа их болсон зургаан зүйл. «Оросоор ярив» Хамаг амьтны тусын тулд гэж лам хүн одоо бясалгадаг одоо лоозон гэдиймуу одоо зарчим бол энэ. Эх болсон зургаан зүйл хамаг амьтны тусын тулд л би хүмүүст үйлчлэх ёстой. Зургаан зүйл гэдэг маань яагаад долоон зүйл яагаад таван зүйл байгаам. Зургаан их тив байдымаа гэж одоо ингэж бас энийг чинь ярьдаг байхгүй юу. Хамгийн дээд талд диваажингийн орон тэгээд асурийн орон тэгээд хүний ертөнц ингэж ингэсээр тамын одоо тив гэж. «Оросоор ярив» За бид одоо ингээд энэ насандаа ингээд явж байна. Ямар одоо буян хийв тийм ээ. «Оросоор ярив» Хүнд яаж одоо харьцав. Сэтгэл санаа оюундаа ажил үйлс бүх юмаараа тэр хүнд яаж одоо харьцсанаараа би бурхны оронд явахад эрлэг номун хааны шүүлтэнд орж. «Оросоор ярив» Дахиж төрөхийн цагт тэр диваажингийн оронд бурхан болох уу, эсвэл эргэж хүнээ болох уу. Эсвэл тэр тамд орох уу. Эсвэл тэр дээд талын хорхой шавж адгуус амьтан нохой шувуу. «Оросоор ярив» Болох уу. Тэр нь дээш явдаг гэж ингэж одоо ялгадаг заадаг байхгүй юу тийн. «Оросоор ярив» Тэгвэл онгон гэж юу вэ? Тэр онгон гэдэг чинь ерөөсөө л миний бодлоор за бөө нар бол одоо цан хэнгэргээ одоо өмсгөл юмаа яагаад дуудаж тэдэнтэйгээ шууд харьцаж байдын билээ. «Оросоор ярив» Тийн лам нарт ч гэсэн мөн адил энд чинь тэр нэг зүгээр ингээд нэг нүцгэн биеэрээ байгаа тэр онгод тэнгэр тэр юм ямар яана ламд ч гэсэн орон зайн тэр эздүүдтэйгээ харьцаж чадахгүй ш дээ. Хонхтойгоо дамартайгаа тэр өмсдөг хувцастайгаа энэ чинь л тэр онгод тэнгэрийг дуудах орон зай. Жишээлвэл одоо энэний амьтай болж байна гэсэн үг юм даа. Тэр онго гэдэг бол бөө талдаа бол их ширүүн. За лам талдаа бол онго гэх юу байхав дээ. Тэр сахилын юугаараа зөөлөн. Ийм л байдаг юм шиг миний ойлгоц байдын тийн. Аа за. «Оросоор ярив» За тэгээд уул овоо одоо онгод тэнгэр гээд ингээд одоо энэ чинь адаглаад тахил зулаа өргөхдөө хүртэл одоо ярьдаг дуудлага бий л дээ. Бөөд ч бий ламд ч байдаг. Тэхдээр ерөөсөө ярьдаг байхгүй юу. Эзэнгүй уул овоо эзэнгүй дов толгод эзэнгүй булаг ус байхгүй гэж ингэж л ярьдаг байхгүй юу. «Оросоор ярив» Тэрэнтэй яаж харьцсанаараа тэр хүн өвчин зовлон, аз жаргал одоо бүх юм нь шийдэгч байдаг гэж одоо хэлэх үү дээ ер нь тийм ээ. Жишээлвэл булаг устайгаа одоо зэвс хар бол лусын хорлолд орно гэж ярих тийм ээ. «Оросоор ярив» Уул овоо одоо уул овоо онгод тэнгэртээ одоо уул овоотой зэв ус харагдвал лус савдгийн хорлогдогтоно гэж ярих. Тийм учир энэ мэтүүдийг аргалж уулзаж яахын тулд тэр уул овоогий чинь тахидаг аргалдаг. Сана сэржмээ өргөдөг одоо хүндлэлээ өгдөг л одоо ийм зан заншил байна ш дээ. «Оросоор ярив» Лус лус савдаг хоёр ямар дүрстэй байдаг вэ? Дүрстэй? Тийн. «Оросоор ярив» Овоогий эзэн дүрстэй байдаг уу үгүйгу? За би бол тэр энэ овооны эзэн тэр юм байна гээд тийм хүнийг би үзээгүй миний нүдэнд. «Оросоор ярив» Зүгээр ярь гэж байгаа бол янз янзын л юм байдын билээ. жишээлбэл би тэр миний одоо төрсөн газрын өссөн газрын уул байдым. Баян-Өлзийт овоо гэж. Баян-Өлзийт. «Оросоор ярив» Тэрний эзэн эзэн гэвэл гөрөөс унасан эмэгтэй хүн байдым гэнэ лээ гэж ярьдаг байсан. «Оросоор ярив» Бор гөрөөс. Айн? Бор гөрөөс. Айн? Бор гөрөөс унасан. Тийн бор гөрөөс унасан эмэгтэй хүн байдын гэнэ лээ. «Оросоор ярив» Энэ Цагаан овооны чинь эзэн юу гэдэг билээ? «Оросоор ярив» Одоо бас нэг ямар одоо голдуу л одоо эмэгтэй улсуудыг л ярих гээд байдын билээ. ямар учиртай байдгийн бүү мэд. Хэн ч харсан болоод тэгдийн бүү мэд. Тийм яриа байдыншдээ. «Оросоор ярив» Онго чинь харсын биш үү? Онго хараад тэгээд та нарт хэлсийн биш үү? Одоо тийм л байдаг байх л даа. «Оросоор ярив» Мэдэхгүй нарийн юмыг мань мэт мэдэхгүй. «Оросоор ярив» Баян хангай гэж юу вэ, баян хангай баян дэлхий нь юу вэ? За баян хангай гэдэг маань бид бол хүн бие. «Оросоор ярив» Та нар ч гэсэн эх дэлхийнхээ тийм үү газар шороо, тэр хишиг одоо жимс ногоо сайхан агаар ус ердөө тэр бүхнийг эдлэхгүй энэ байгалийнхаа хишиг тэр юунд зохицохгүй явдаг ямар ч хүн байхгүй ш дээ тийм ээ. Тэр л тийм учраас тэр л байгалийн гоо орчинд суугаа тэр л нутгаа бид баян гэхгүй юугаар баян гэхийн. Тэр уул усаа баян хангай гэхгүй бол юугаа бид тэгж матахын. За. Тэр нутгаараа л баян хангай минь эх нутаг минь газар шороо минь гэж л. «Оросоор ярив» Одоо ингэж л хэн бүхэн ялангуяа манай монголчууд бол ерөөсөө газар шороо эх нутаг минь баян хангай минь хайр ивээлдээ багтааж ингэж л залбирч байдаг л. «Оросоор ярив» Ийм л одоо зан заншилтай л одоо үндэстэнгүүд шүү дээ энэ хамниган буриад цонгоол халх гэхгүй л бүгд л нэг л тийм л залбиралтай. «Оросоор ярив» Тийн. «Оросоор ярив» Харин ялгарах юм нь манай хамниган ах дүү нарын ялгарах юм нь ерөөсөө л эрт дээр үеэсээ ердөө тэр газар шороо баян хангайтайгаа л харьцана ангаар. Хамаг их л анч удам угсаа нь бол хамнигад шүү дээ. «Оросоор ярив» Тэгээд хамниган хүмүүс ийм их алдартай чадалтай анчин атал тэр буддын шар шашин өнгө ямар хандастай вэ? Яаж энэ тухай юу боддог вэ? Ингэнэ ээ. Хамнигад өөрсдөө ийм мундаг анчин байчаад шарын шашныг ингээд шүтээд байдаг тэгээд шарын шашин чинь бол уг нь эх болсон зургаан зүйл хамаг амьтны тусын тулд гээл тэгээл амьтан алж болохгүй гээд байгаа биз дээ. Тэгээд шарын шашинд яаж ханддаг юм бэ өөрсдөө анчид байж. Одоо энэ дээр үеийн өвгөд хамниган өвгөдүүд л ан гөрөөнд явахыг л мань мэт зөндөө л харж байлаа. Ерөөсөө л манай хөгшөө бол их сонин хүн байсан. Зан сайтай лам хүн мөртлөө ан хийдэг. Харин тийн. «Оросоор ярив» Тэхдээ сахил байхгүй хувцас форм байхгүй. Тэгсэн мөртөө чадалтай. Тэгээд ан хийхдээ яадаг вэ гэхээр юмаа өргөөд л явна. Ирэхдээ бол ердөө хоосон ирнэ гэж байхгүй тийм л хүн байсан. «Оросоор ярив» Тэхдээр зэрэг би одоо бодож байгаа нь ердөө тэр нүдэнд баригдахгүй тэр улсуудтайгаа л тэр хүн харьцаж одоо дээжээ өргөж юмаа гуйж л ингэж л тэр орон зай гэдэг сэтгэхүйгээрээ гэдэг юм уу холбоотой байсны шинж л. Тэрнээс биш ямар хар буриад тэгээд тэврэлдээд явж байхым гэж байхгүй ш дээ. Би хэлдэг ш дээ. Ямаршуу сэтгэхүй орон зай одоо эх нутагтаа газар шороо уул устайгаа харьцана уу. Тэр хэмжээгээрээ надад бол тэр байгаль эх дэлхий маань ханды ш даа. Ойлгож байгаа биз дээ тийм ээ? «Оросоор ярив» Тэр байгальд яаж хандана уу байгаль чамд тэгж хандана. Тийн одоо яг үнэн тийн. «Оросоор ярив» Тэрний цаана бидний чихэнд сонсогдохгүй нүдэнд харагдахгүй тэр ямар одоо махбодын юу эздүүд байдын. Тэр эздүүд нь л биднийг байнга за энэ бадарч одоо яахнуу. Энэ бадарч эх дэлхий газар шороотойгоо болон хүн ардтайгаа яаж харьцахнуу гэдгийг аганж дүгэнж намайг одоо залж байдаг. Ийм л одоо орон зай байшдээ гэж л боддог би. Хэн нөгөө Баярмаа эгчийн аав Шагдарсүрэн дарга байшдээ. Тийн. Шагдарсүрэн гуайн аав чинь бас мундаг лам байсан уу? «Оросоор ярив» Шагдарсүрэн маань бол өөрөө жинхэнэ хамниган хүн. Аа тийн энэ нөгөө нэг хүний толгой молгой ингээд хөдлөгдөг байсан тийм ид шидтэй биз дээ? Ламын ид шид байсан биз дээ? Дээр үед. Дээр үед. За нэг тийм одоо чадалтай улсууд байсан. Байсан аанхан. Аргагүй байсан. «Оросоор ярив» Та нэрий нь хэлэх үү мэдэх үү? Энэ улсууд тэрийг сонирхоод байна. Тэр хуучин дээр үед ийм ид шидтэй мундаг лам нар байсан уу? Тэгээд тэд нарын ид шидээс нь зах зухаас нь яриад өгвөл эндээ бичээд авна. «Оросоор ярив» Манайд халх хүн дээ Данзан гэж хүн байсан. «Оросоор ярив» Тэр далаад оны үе хүртэл амьд мэнд байсан даа. Мянга есөн зуун уу? Тийн сая болтор. «Оросоор ярив» Тэрний хүү нь Төмөрбат гэж надтай чацуу хүн байсын. Бас байхгүй болсон л доо. Тэр Данзан гуай гэхэд адаглаад «Оросоор ярив» Одоо хулгай зэлгээг бол хохимой толгойгоор. «Оросоор ярив» Хохимой толгой үний хохимой толгой бүр гэртээ хадгалж байдаг авдрандаа. «Оросоор ярив» Тэгээд тэр номын хүчээр тэр толгойгоороо тэр хулгайчийг барьдаг ийм л чадалтай хүн байсан гэдгийн. Хүний толгойгоор? Тийн хүний тэр хохимой толгойгоо яадаг юм одоо. «Оросоор ярив» Тэр итгэмээргүй юм ярьдгиймдоо. Тэгээд ингээд толгойгоо хийгээд тэгээд ямар ном уншдаг яадгийн шөнө болгосон хойно тэхдээр зэрэг тэр толгой нь номын хүч ороод ингээд гараад алга болдог. Тэгээд одоо би хулгай хийсэн бол хаа яваа газраас намайг олоод тэгээд л одоо тэр толгой нь тэгээл одоо эзэндээ гэртээ гэдиймуу за энэ чинь таны тийм юмыг хулгайлсан байна тэгээд ямар яаны тэрийг л мэддэг. Тэгээл ийм нэг одоо нэг хачин одоо юм яриал байдаг. «Оросоор ярив» Чадал гэж ярьдым байхдаа. «Оросоор ярив» Чадал аа? Чадал гэж тийм чадалтай лам нар айхтар олон байсым гэнэ лээ ш дээ. Ялангуяа бүүр илт одоо байгаа ш дээ. Одоо манай ювалгын дацны лам нар чинь дөчин нэгэн оны дайнаар тийн бараг одоо дэлхийн тэр үеийн түүхэнд гараагүй хүйтэн болгож чадаж байсан. Гараагүй хүйтэн одоо цас оруулж чадаж байсан. Тэгснээр одоо германыг одоо оросууд ялсан. Цас оруулж чадсан. Байх жишээтэй. «Оросоор ярив» Тэгээд бүүр одоо энэ оросын зөвлөлтийн засгийн одоо мэдэх бас улсууд чинь тэр лам нарт ирж учир байдлаа хэлсэн. Бидэнд туслаач хүүе хаая гэсэн гэж тийн одоо тэгээд тэр тусалж байгаа нь тийм одоо ном юмаа уншиж тэр дөчин нэг дөчин хоёр онд ч билүү дээ тэр ч одоо бараг дэлхийд байгаагүй хүйтэн цас хүйтэн хоёр болгосон гэж ярьдаг ш дээ. «Оросоор ярив» Тэрний хүчээр германчуудыг амархан ялсан гэх мэтийн одоо нэг сонин сонин юмнууд байдаг юм билээ л дээ тийн. «Оросоор ярив» Мэдэхгүй байна. Чөтгөр дардаг лам нар байдаг байгаагө? Аа байсан. Аргагүй байсан. Яаж дардаг байгаа вэ? Чөтгөр гэх юу байхав дээ. Гэр оронд хүртэл одоо муу энерги гэж ордог гэр оронд. «Оросоор ярив» Гэр оронд орсон муу энергийг яахдээр зэрэг байшин саванд тэнд хүн тогтохоо больдог үхдэг үрэгддэг тийм ээ. Эсүүл одоо үр хүүхдүүд өвтгөж өвчин зовлон бүх юмнаас салахаа больдог «Оросоор ярив» Ажил бүтэхээ байдаг «Оросоор ярив» Одоо ийм зүгээр ийм юмнууд орон зайн нөлөөллийг засаж чаддаг лам нар зөндөө байсан. «Оросоор ярив» Зөндөө байсан. Энэ чинь дандаа л нэг уншилгын орон зайн сэтгэл зүй гэдэг юм уу даа. Арга дом тэгээд нэг зай гэж ярья даа. Тийм юмаар л одоо энийг чинь засаж болдог эд л дээ. Энийг бол үнэхээр сайн улсууд байсан гэдэг ш дээ. Зөндөө байсан. Номын хүч гэдэг бас их сонин юм билээ. тэр байтугай ингээд урсгал усан дээгүүр «Оросоор ярив» Одоо хатуу газар явж байгаа шиг ингээд усан дээгүүр яваад цаад талд нь гарч байсан тийм чадалтай ч хүн байдаг байсан. «Оросоор ярив» Их сонин байгаа бид дээ тэр одоо тэ? Усан дээр явна. Лам. Тийн номын хүчээр. Номын хүчээр лам хүн байсан. Одоо тийн номын хүчээр лам хүн байсан. «Оросоор ярив» Усан дээгүүр одоо чадлаа тэгж үзүүлж байсан ийм лам байдаг юм билээ. Ламын хүрээнд байсын билээ. Дээр үеийн өвгөд хөгшид одоо болтол ярьдаг. Тийм чадалтай хүн байсан. Ламын хүрээнд үү? Тийн тийн. Тийн тэгээд тэр гучин хэдэн онд л «Оросоор ярив» Баригдсан. Тэгээд алуулсан. Тэгээд тэд нар бол яагаад ч тийм чадалтай мөртлөө тэр улсуудад баригдсан буудуулсым гэдгийг би бас одоо Жамба гуай эд нараас асуухаас. Жамба гэдэг чинь нөгөө хөх Жамба мөн үү? Тийн тийн тийн. Тэр ч одоо «Оросоор ярив» Тийн одоо тийм. Хөх Жамба бас чадалтай лам байсан тэ? Тийн. Чадалтай сайн хүн байсан. Саяхан болтор ерэн хэдэн онд нас барлаа даа. Юу хийж чадсан бэ? Айн? Юу хийж чадсан бэ, тэр лам? Хөх Жамба гуай ямар чадалтай вэ? Ямар чадалтай байсан бэ энэ хөх Жамба? За хөх Жамба гуай маань Ламын хүрээний таван гавжийн нэг юм. Гавж гэдэг маань их том одоо цол л доо. «Оросоор ярив» Чадал нь байна уу одоо ид шид нь байна уу чадал Жамба гуайн? Мэдэх үү та? Үгүй мэдэхгүй. «Оросоор ярив» Тийрэн тухай мэдэх үү? Айн? Тийрэн тийрэн тухай мэдэх үү? Тийрэн тэх л гэж ярьдаг даа. Тэр тийрэн гэдэг юм чинь жишээлэхэд одоо өөрийн чинь хийсэн. «Оросоор ярив» Сайн муу ямарваа нэгэн үйлдэл, ялангуяа муу үйлдлээр чинь тэр би хэллээ ш дээ. Хүний чихэнд сонсогдохгүй нүдэнд харагдахгүй орон зайн амьтан байна гэж тийм үү? Тэр чиний биенд шингэхийг л тийрэнтлээ гэж ярьдаг байхгүй юу. «Оросоор ярив» Өөрөө нэр чинь хэн билээ? Хонгор. Хонгор. Хонгор. За чиний нэр Хонгор байсан бол Хонгорын биенд тэр хүний нүдэнд харагдахгүй тэр орон зай уураг тархиар чамд шингэхийг тийрэнтлээ гэж ярьдаг. Ердөө тэр юм хийснээ мэдэхээ больдог. Тэр Хонгорын хийж байгаа ажил биш. Өөр нэг юмны хийж эхэлдэг байхгүй юу. «Оросоор ярив» Өөрийн мэдэлгүй. «Оросоор ярив» Өөрийн хийсэн өөрийн хийсэн. Өөрөө юу хийснээ мэдэхээ байдаг. Тийрэнгийн удирдлаган дор. Өө юу хийсэн мэдэхгүй. Тийн мэдэхгүй. «Оросоор ярив» Тэгээд хэн энэ тийрэн яаж хэн тэрээнийг оруулдаг вэ энэ хүний биед? Тэр яахав. Өөрөө ордог уу? Би хэлж байна ш дээ. Та ямар орон зай сэтгэхүйгээр орчинтойгоо харьцаж байна вэ? «Оросоор ярив» Тэр л орчны чинь орон зай чамайг тэр нутгийнхаа тэр сэтгэлд чинь хийж өгч тэгснээрээ одоо тэр Хонгор өөрийнхөө хийх ажил биш шал өөр өөрөө мэдэхгүй мөртлөө юм хийгээд эхэлдэг. Тэрнээ бол та ингэсэн байна шүү хөөе чи Хонгор минь чи яаж байгаа юм бэ, ийм юм хийцэн байна ш дээ. Өө тийм үү би ердөө мэдэхгүй ингэж ярьдаг гэж байгаа. Ийм л болдог. Энэний чинь тэр бөөгийн чинь онго тэнгэрүүд одоо ёстой зохицуулдаг юм шиг байгаа юм даа уг нь миний ойлгоцоор. «Оросоор ярив» Тийн. «Оросоор ярив» Тийрэн чинь ингээд зориуд ингээд хүнд орохгүй байхгүй юу. Зүгээр ингээд нөхцөнө гээд энд тэнд муу газар яваад. Тийн. Эсүүл муухай газраар яваад нэг бол муу юм их хийгээд байвал Тийн. «Оросоор ярив» Би хэллээ ш дээ бидний нүдэнд харагдахгүй. Бид одоо ингээд хэдүүл байна уу? «Оросоор ярив» Наймуулаа байна уу хэдүүлээ байна уу? Гэтэл энэ дотор бол бидний нүдэнд харагдахгүй өчнөөн төчнөөн амьтад бидний яриаг чагнаад сууж байна. Тийм ээ тэр чагнаж сууж байгаал тэр л биетүүд маань тэр тийрэнгийн маань л одоо эх сурвалж гэдгиймуу миний ойлгоц шүү дээ. Тэр миний одоо Бадарчийн юу гэж санаж байнав, юу гэж хэлж байнав, юу гэж яаж байнав, юу хийж байнав, сайн юм хийж байна уу муу хийж байна уу гэдгийг тэд нар агнаж байдаг намайг. Тэр хэмжээгээрээ намайг хоролж байдаг. Муу хийвэл тэгж хорлоно. Сэтгэл санаандаа тэгж ална. «Оросоор ярив» Тэгээд тэр тийрэнг хүний биеэс яаж гаргах уу, яаж зайлуулах? Номын хүчээр л гаргана. «Оросоор ярив» Тийн номын хүчээр гаргана. Номын хүчээр гаргана. Тэр газар нутгийн уул овоо тэрэндээ юм өргөнө. Залбирана гуйна. «Оросоор ярив» Ийм л юм хийдэг ш дээ. Яг ямар ном уншдаг вэ уншуулдаг вэ? За тэнд Гүрэм гэж нэг ном байдын Гүрэм. Гүрэм. Гүрэм гэдэг бол одоо ерөөсөө л «Оросоор ярив» Их хүнд том ном. Барагтай хүн хийдгүй Гүрэм. За тэгээд Лүмбэнгарав, Лусын сан, Шалтаг дарам гэж хамгийн бид бүхний гарын дор одоо уншиж байдаг ийм гурван ном байна. Та өөрөө уншдымуу? Айн? «Оросоор ярив» Та унших уу? Уншна аа уншна. «Оросоор ярив» Тэр уул овоогоо дууддаг ном нь бол Лүмбэнгарав байна. Дуудсан уул овоогоо тэрнээ аргаддаг ном нь Шалтаг дарам гэж байна. Шалтаг дарам. Аргадсаныхаа дараагаар одоо Лусын сан гэдэг номоо өргөж. «Оросоор ярив» Одоо сайн сайхан болгож тэгж тэгээрэй. Одоо намайг одоо тэгээрэй тэгээрэй одоо тэгж ийгэж танд өргөл юугаа өгий гэж өргөдөг. Сүү архи хоёроо идээтэйгээ өргөдөг. Энэ зан заш одоо уул овооны маань тахилга ердөө л тэр ш дээ. Хамгийн сүүлийхийг нь уул овооны тахилганд тэр л Лүмбэнгарав, Шавдагдарам, Лусын санг уншихгүйгээр тахилга гэж болохгүй. Танд танаар ийм хүмүүс юм тэр тийрэнг яах. Гаргах. Гаргадаг байгаагө? Яахав би оролдож л байсаан. Оролдож л байсан. «Оросоор ярив» Яагаад юм тэгээд одоо тэр одоо үр дүнгийн хувьд бол би бас болсым л гэж боддог заримыг нь. «Оросоор ярив» Надад бол одоо олон жилийн өмнө бурхны оронд явсан хүний одоо. «Оросоор ярив» Ажил төрөлд орж байгаа лам олигтой юм хийгээгүйгээс тэнд очсон хоёр гурван охидуудыг тэр тийрэнтүүлээд тэгээд одоо одоо юу хийж байгаагаа мэдэхээ болиод надад хоёр хүүхэд ирж л байсан ав ижий нь дагуулаад. Ердөө хувцаа тайлж хаяад л. «Оросоор ярив» Чармай нүцгэн болоод яаж байгаагаа мэдэкүй өөрийнхөө ухаан санаа байхгүй тийм болсон хүн. Тэгээд би бас л одоо яадаг ийдгийм дээ тэгээл давгүй л болсым даа. Болж л дээ. Тийм л юм байдын билээ. сонин юм байдын. Аан за. Энийг. Тэгээд яахав? Тэгээд тэр нөгөө гайгүй болгосон гэжээшдээ тэ. Тэхдээ ямар ном уншуулсан уншсын та санаж байна уу? За тэрэнд олон ном уншсан даа. Ширнэн гэдэг ном уншсын. Ширнэн. Арван гурван сан, Гурван гүрэм өшөө юу юу уншлаа даа. Тав зургаан ном уншжээсэн. Ширнэн, Арван гурван сан. Тэгээд маргааш өглөө нь зүгээр болсон л байсан тэр хүүхдүүд. «Оросоор ярив» Чухам аль юу нь нөлөөлсийн бүү мэд. Бага сага нөлөөлсөн л байж таараа шүү дээ. Айн? Нөлөөлсөн л байж таараа шүү дээ. Бүү мэд. «Оросоор ярив» Одоо. «Оросоор ярив» Одоо нэг охин нь Хурхурвээ, нэг охин нь одоо энэ хэний хавтага Дамдинжавын бэр гэл үү юу гэлээ. «Оросоор ярив» Нэг хоёр. «Оросоор ярив» Хавтага Дамдинжавын бэр гэдэг чинь Эрдэнэзуу охин биш үү? Айн? Эрдэнэзуу охин биш үү? Биш ээ. «Оросоор ярив» Байгаад Дамдинжавын хүүхдүүд гэж байгаавч. Тэр нөгөө хувцас хунараа тайлаад байгаа нь нөгөө муу юманд өртсөн охидууд байхгүй юу оршуулганд яваад. Тэгээд оршуулганд оролцоод тийм болчихгүй юу. Тэхээр нь энэ номнуудыг саяын энэ номнуудыг уншаад тэр хүмүүсийг хэвийн болгосон юм аа. Манай монголд нэг ийм юм байдаг байхгүй юу. Хүн нас барлаа. Нас барсны дараагаар алтан сав гэдэг юмыг нь тавьдаг тусгай судар бас ном байдаг байхгүй юу. «Оросоор ярив» Тэр судрын сударт юу гэж гарснаар одоо тэр хойчдын буянгийн тэр бүх юмнуудыг яг таг хийнэ. За ингэж хийсэн байхад тэр айлд бол одоо ерөөсөө тэр эргэж хургах, за тэгээд муу юм болох тийм тийм юм байхгүй. Тэр цаад хүн нь ч гэсэн очих газраа очно. Тэр чөтгөр шулам тийм одоо янз бүрийн юм болохгүй гэж ингэж үздэг тийм ном судар байн ш дээ. Тийн. Яг тэргүүрээ л бид хийж байгаа байхгүй юу. Алтан? Алтан сав. Алтан хайрцаг билүү, алтан сав билүү? «Оросоор ярив» Аан алтан хайрцаг. «Оросоор ярив» Хүн гэнэт нас барсан бол яадаг вэ? Тэр яахав дээ гэнэт нас барах гэдэг чинь одоо янз бүрийн шалтгаанаар байх л даа. Зүрх зогсож болно. Эрүүл мэндийн хувьд ямар байсан бүү мэд. «Оросоор ярив» Мөн одоо тэр орон зайн гүйдэл. Оройн зайн. Одоо нөлөөлөх юм бас байдын. Гүйдэл. Гүйдэл, орон зайн гүйдэл. Нөгөө бидний нүдэнд харагдахгүй тэр юм. «Оросоор ярив» Одоо тэрнийг тань манай настангууд дайрлага дайрчлаа л гэж ярьдаг байхгүй юу дайрлага дайрах. Энэ бол ер нь элбэг байсан даа. Сүүлийн үед ч одоо зүрх нь зогсч гэнэ ээ тэгж гэнэ ээ гэж ярихаас биш дайрлага дайрчиж гэж ярихгүй болсон юм шиг байгаамаа. Тийм юм мэдэхгүй. Сүүлийн гэдэг нь та ковидоос хойшоо хэлж байна уу? Мм? Сүүлийн үе гэдэг нь ковидоос хойшихыг хэлж байна уу? Нөгөө зүрх нь зогсоно гэдгийг. Үгэй үгүй. «Оросоор ярив» Ковид чинь ч бас хамаамгүй л дээ. «Оросоор ярив» Ковид ковид дэлгэрэх үед та ямар нэг тусгай уншилга хийсэн үү? Тэр ковидоос зайлуулах тэр эмчлүүлэхийн тулд. Өө хийсэн. Зөндөө би хийсэн. Ямар уншлага байгаа вэ? Тэнд ч одоо юу гэж хэлхийн дээ та нарт одоо тэгээд. Номныхоо л нэрийг та хэлчих. «Оросоор ярив» Тэрэнд адаглаад Цагаан шүхэрт гэдэг ном. Сэргийлэх эсэргүүцэх тийм аргаар. Тийн одоо. Одоо хэнБадарч гуай ингэнэ ээ. Ковид гарсышдээ, одоо ийм том тахал гарлаа ш дээ ковид гээд. Тийн. Тэр үеэр тан дээр арга чарга хийлгэсэн үү? Эсхүл бас та өөрөө хүмүүст юу тэр ковидоос хамгаалж янз бүрийн зан үйл хийсэн үү гэж байна. Тэгээд ямар зан үйл хийсэн бэ, арга хэмжээ авсан бол? Ковидын үеэр надаас бол хүн тасраагүй ээ. Тийм үү? Ер тасраагүй. Тийн. Тэгээд одоо надад ч халдаагүй, манайханд ч халдаагүй зүгээр. Тэгээж яаж арга хэмжээ. Үгүй яахав тэгээ надаа тасраагүй гэдэг юу гэхдээр зэрэг одоо тэглээ ингэлээ гээл одоо нэг сартай хоёр сартай эсвэл одоо нэг хэдэн хоногтой маамуунуудаас авхуулаал ингээл өвгөд хөгшид зөндөө ирсэн. Одоо тэгээд байна ингээд байна тэгээд байна. «Оросоор ярив» Тийн тэрэн дээр өөрийнхөө мэдэл мэдэлгийн хэмжээгээр одоо хийх юмаа хийгээл явжээсэн. Тэгээл тэдэнд бол чиний булгаас болж бидэнд тийм тийм юм болж тэгж хохирлоо гэж гомдол гарсан юм байхгүй. Тэгээд яг ингээд байна ш дээ. Надад бол за энэнээс л болж би өвчин туссан гэж мэдэгдхийм байхгүй ингээл өнгөрсөн дөө ковидын үед ч. Тэгээд юу юм уу, ковид ковид ингээд боллоошдээ тэ? Тэгэнгүүт ковид тусаад эдгэсэн хүмүүс дахиж ирээд тан дээр ном уншуулсан уу? Эсхүл сэргийлэх. Өө зөндөө иржээнэ. Тийм үү? Зөндөө зөндөө. Танай бодоход энэ ковидонд ковид тахлын шалтгаан ямар байгаа вэ? «Оросоор ярив» Ямар шалтгаантай вэ? За энэнийг бол одоо шинжлэх ухаан юу гэж үздийн байна бөөр ийм юм байгаа ш дээ том. Мань мэтийн муу малчид бол юугаа мэдхүү. Хамгийн гол нь би бол боддог байхгүй юу. Ерөөсөө яагаад өвчин тахал ингэж янз бүрийн юм гараад байнав, яагаад үер ус болоод байнав тийм үү, яагаад зуд болж байнав, яагаад энэ эх дэлхий гэнэт гэнэт зангаа хувиргаад байнав. Энэ ерөөсөө л миний бодлоор уул овоогоо буруу тахисантай холбоотой. «Оросоор ярив» Яагаа би бүр тодруулаад хэлье. Мөнк овоог эмэгтэй хүн тахиж байна гэж байна. «Оросоор ярив» Хэзээ ч эмэгтэй хүн уул овоо тахиж байсан түүх байхгүй. Одоо насаараа одоо зоч байсан Туваанжав гуай гэж. Тийн. Ер хүрсэн танина даа. Тэр хөгшин хүртэл одоо арван гуравтайгаасаа би өдий хүртлээ ийм ажлыг хийхдээ үзээгүй юм байхгүй. Ганцхан л юм би үзээгүй. За та юу үзээгүйв гэхдээр зэрэг би уул овоо тахиж үзээгүй. Яагаад гэхдээр би эм сүүлтэй болохлоороо би уул овоо тахиагүй гэж. Гэтэл өнөө нэг юу ч мэдэхгүй нэг хорин хэдтэй муу бацаан охин уул овоо тахина гээд явж байгаан. Энэ мэт чинь л ийм юманд нөлөөлөөд байгаа байхгүй юу. Орон зайн юм гэдэг чинь бас их сонин. Ерөөс энийг бол одоо ер нь хүлээн зөвшөөрөхгүй байхын аргагүй байдаг. Буруу юм хийнэ гэдэг чинь эх дэлхийтэйгээ буруу юмаар харьцана гэдэг чинь тэдний чинь буруу одоо үр дүнг л өөрсдөө үздэг байхгүй юу. «Оросоор ярив» Адаглаал уул овоогоо зөв тахих хэрэгтэй. Таких л улсууд нь тахих хэрэгтэй. Дураараа нэг юм явж болохгүй. «Оросоор ярив» Одоо бол энэ Цагаан овоог би бол манай Биндэрт бүр эрт дээр үеэс боогин тахиж ирсэн овоо ганцхан Цагаан овоо. Бүр энийг бол Хөдөөгийн Пэрлээ гуай энийг бүр энд ирж бүр өөрийн биеэр хүрч сонирхож байсан. Цэндийн Дамдинсүрэн гуай ч хүртэр би нарийн бичгийн дарга байхдаа дагуулж тэр энэ уул овооны юм тэр үед үзэж байсан байхгүй юу. Тэхдээ ямар хачин юм. Бөө соцлизмын үед байгаагүй мөртлөө ямар бөө тэрнийг тахиж байсын? Гүй яахав тэр бүр бүр хувьсгалаас өмнө. Аан. Бүр хэдэн зуун жилийн өмнө байхгүй юу. Хэдэн мянган жилийн өмнө гэж ярийшдээ. За зуу л байх даа. Мянга ч арай биш. За ахай. Ингэдэг байхгүй юу. Танайд одоо одоо бөөгийн удамтай юу гэж. Өө байхгүй байхгүй гэж бид одоо ярийшдээ тийм ээ. Гэтэл бид бол байхгүй байхгүй гэдгээ ердөө нэг зуун жилийн доторх л юмыг ярина. түүнээс цааш хэдэн зуун жилийн өмнө мянган жилийн өмнө танай гал голомтон дотор. Бөө байсан. Байсан л байж таарах гээд байдаг байхгүй юу. Лам ч гэсэн адилхан. Би хэлж байш дээ одоо зуугаад зуу гаран жилийн доторх юм ярьж байна. Миний удамд бол. Тийм байна. Бүр бай байхдаа бол гурвуулаа байсын. За ахай тэгвэл өшөө нэг юм. Тэрний одоо юм болоод юм уу энэ лам болох бас нэг их сонин. Одоо би бол одоо хийж байсан ажлаараа яагаад ч лам байх тийм. Учиргүй. Учиргүй хүн байхгүй юу тийм ээ? Байх ёстой гэж үү? Тийн. Гэсэн хэрнээ монголын сүнс зурхай судлалын академи гэж байдын. Улаанбаатар хотод. Тэрний ерөнхийлөгч нь Онон мэнсрээлэн гэж Сэрээнэн гэж хүн байлаа. Тэрний л одоо Онон мэнсрээнэн гэдэгэ хүний одоо номын хүчээр дуудсан дуудлага надад нөлөөлсөн гэж би ойлгодог. «Оросоор ярив» Тэгээд лам болсон гэж байгаамаа. Яагаадуу гэхдээр зэрэг би хоёр хоёр жил дараалан их сонин зүүд зүүдэлсэн байхгүй юу хөдөө байхдаа. Энэ хэртэй бурхан эхний зүүдэнд бол тооны маань хэмх цохиод пийшингий маань хэмх цохиод галы маань нурман дотор булаа гэж. «Оросоор ярив» Хойтон жил нь нөгөө бурхнаа дахиад зүүдлээд сүүлд нь би унтаж чадахаа больсон байж чадахгүй. Лам бол лам бол лам бол лам бол. Ердөө ийм. Тэгээд би бүр ямар сайндаа бүр явган нүцгэн шахуу явж Лүндэгдамчаад ойгоор нь тэнд очиж сахил хүртэж лам болсышдээ. «Оросоор ярив» Энийг их сонин байгаа би бүр их сонинтой. «Оросоор ярив» Тэгээд сонин тохиолдлоор Сэрээнэн гэдэг хүнтэйгээ бас очиж уулзсан. Тэхэд очоод л Сэрээнэн тэр хүн чинь намай огтын танихгүй. Гаргахгүй за одоо чи манайд байна аа. Чамайг би явуулахгүй. Ингээд би тэр айлд чинь одоо хорин хэд хонолоошдээ. Яагаад гэхдээр зэрэг тэр бурханы нь өрөөнд л унтана ингээд л ор засна. Тэр бурхныхаа өрөөнд л надад ор засаж өгүүлнэ. Тэгээд тэнд нь унтаад л хорин хэд хононо. Тэгээд баахан юм заасан мэдсэн. Тэгээл тэгээл ярихдаа тэгээд би тэр шөнө нөгөө нэг хоёр жил дараалан зүүдэлсэн зүүдээ ярихгүй юу. Тэгсэн чинь нөгөө өвгөн чинь орондоо ороод хэвтэж хэвтэж байснаараа л босож суугаад инээгээд за чи сандал аваад тэрнийг сөхөөд үз гэнэ. Өндөр шкаван дээр нэг битүү одоо хадгаар ороосон нэг ийм годгор юм. Ингээд шагайгаад үзсэн чинь гуулин бурхан байхын том. Энүгээр би нас өндөр боллоо. Баруун талдаа нэг шавьтай, зүүн талдаа нэг шавьтай болъё гэж дуудлага өгсийн. Баруун талаас Завханаас ирсэн, чи одоо өнөө ирлээ. Хоёр дуудуулсан шүү яг хэлсэн байхгүй юу. Энэ буриадууд та нар ер нь ихэд тийм юмыг үл тоодог улсууд шүү. Хоёр дуудуулсан шүү чи гээд. Нөгөө нэг тооноор орж ирсэн. Тийн. Айн зөв. Тэр л юм билээ. хоёр дуудаад тэгээд намайгаа хараал тэгж тэгээл одоо ер нь ямар орон зайгаар байдын бүү мэд сүүлдээ ч би тэгээд ердөө унтаж чадахаа байсышдээ. Тийм л сонин сонин юм байдын билээ тэгээд. Унтуулахгүй дуудаад байгаам чинь яаж. Тийн. За тийм л юм байна тэгээд за одоо дэлгэрэнгүй юм ярилаа. Ярилаа зөндөө ярила а даа гэж үү. Тэгээл нэг зуун наян градус энэ муугийн толгой эргэж нэг юм сууж байна ш дээ тэгээд. Тухайн үед чинь бурхан шашин гэдэг чинь хар тамхи гээд ингэж байсан нөхөр чинь харин өнөө байчхаад бүүр. Манай нэгийн дарга байсан Лхамсүрэн гуайг миний дүү танина даа. Батширээтийн Гончинлодой гуайг таних уу? Танина. Энэ хоёр нээлт хийдийн нээлтэн дээр ирээд бас хоёулаа тэврэлдээд тэр цайнд за чи бид хоёр чинь яалаа. Чи бид хоёр одоо намын тэргүүнээ ухуулагч тэмдэгтэй хоёр шүү дээ. Тухайн цаг үедээ бид хоёр одоо шашин бол хар тахил гээл ингэж байсан хоёр чинь одоо юу болоод байна аа тэврэлдээд инээлдэж байсымдаа. Би бол мартдаггүй юм. Тэгээд тэр улсууд чинь тэгээд хэдийгээр тийм тэгж ажиллаж байсан ч гэсэн тэр бурхныхаа номыг. «Оросоор ярив» Байнга хэргэлж байдаг байсан байгаа юм. Тийм байна. Хамгийн сүүлд Гүндгавирлан хийдийг сэргээхэд Гүндгавирлангийн одоо гавж нь одоо тэргүүн нь Гомбо гэж хүн байлаа ш дээ. За. Тэр Гомбо гуай чинь ахмад байцаагч байсан байхгүй юу. Ахмад цолтой. Сэргийлэхийн байранд байхгүй тэр онгоцноо буудлаас нааш байна. Тэгээд зожиг гээл байдаг. Тэгсэн чинь нөгөөх маань айхтар тэр одоо их уншлагатай лам байсым байна. Тусдаа ном уншиж байж. Тэндээ тусдаа байжээж шөнө тэр бүх юмаа хийж байдаг. Тийм л байсын билээ ш дээ бас. Их сонин байгаа биддээ тэр? Бас зон олондоо цуг байлгүйгээр. Тийн. Тэгвэл одоо тэр чинь Өөрөө шоронд явышдээ. Шоронд явна. «Оросоор ярив» За ах аа дахин тэр ковид тухай юм асууя. Ковидын үед энд нас барсан күнүүд олон байгаагө? Биндэрээс байхкү аа. «Оросоор ярив» Биндэрт бол ковидоор нас барлаа гэж юм би дуулаагүй. Үгүй үгүй. Дуулаагүй дээ. Байхгүй байх аа мэдэхгүй байна. Ёстой мэдэхгүй. Эмч нар нэг юм хэлдэг юм уу гэхээс биш тийн. Нөгөө хэн гуай Намсрай гуай эднүүс тийм ээ? Тэр чинь зүрхөөр л гэсэн. «Оросоор ярив» Тэр чинь юу. «Оросоор ярив» Ковидоор одоо нас барлаа гэсэн хүн би дуулаагүй. Тэр үеэр улсууд нас баржил байсан. Тэрэнд нь буяны үй түмэн улсууд очжил байсан. Би хүртэл ажил төрлий нь зарим хүмүүс өнгөрөөж л байсан. Тэглээ гээд одоо тэрэнд оролцсон улсуудад одоо нөлөө байхгүй л өнгөрсөн. Тэхдээр зэрэг тэр ковидоор үхээгүй л. «Оросоор ярив» Ковидоор үхэн нас барсан улсуудыг чинь ердөө юун одоо тэр хүн амьтан ойртуулах нь бүү хэл яасан яасан гэлээ. Дадалын нэг хөгшин аймагт нас барсан манай бэрийн ээж. Тэр ердөө нэг хоёр гурван хүн байранд юм хийлгээл баахан хувцас хунар баг маг өмсгөөд тэгж л бусад ах дүү төрөл садны хэдэн хүн оруулаад. Эд нар ингэнэ ээ. Богд гэгээний тухай аравдугаар богдын тухай сонирхоод байх шиг байна. За даа тэр бол нэг хүүхдийн тухай яриал байгаамдаа. Тэр одоо мэдэхгүй ээ. Би бол тэрнийг асуудал болгож тоохгүй байгаа. Яагаад? Айн? Яагаад? Яагаад уу гэхдээр зэрэг зан заншил нь өөр байна ш дээ эдний чинь. Тэр хийж байгаа юм нь. Ямар? Зүгээр нэг нам ярихаас биш. Нам? Одоо тийн намын л юм болоод байна ш дээ аравдугаар Богды чинь тийн. Бурхан шашныхаа талаар одоо ярьж байгаа юм байгаа юм уу эдэнд. Тэрнээ аавын тэр намын нөхдүүд л юм яриад байх юм. Би бол тэрэнд бол аравдугаар богд гэдгээр хүний одоо сүсэг бишрэл дагаж нэг намын дарангуйлал орох гэж байгаа санаа л гэж би ойлгох. Өөр юм байхгүй. «Оросоор ярив» Аа тэр далай лам дахин төрлөө олохгүй гэж тэгж хэлсэн. Тэгээд тэр түүний түүний дараа тэр арван тавдугаар далай лам байхгүй гэж хэлсэн тэ? Тэгээд та энээн тухай юу гэж боддогта? Мэдэхгүй. Юу надаас тэр чинь наадах чинь хэдэн хувь дээшээ тэгж мань мэт чинь мал шиг амьтан тэр мэр бол өөр л дөө. «Оросоор ярив» Мал энд хүн мал сэтэрлэдэг үү? Сэтэрлэнэ ээ. Сэтэрлэнэ. Яаж сэтэрлэдэг вэ? Үгүй яаж сэтэрлэнэ гэсэн чинь захиа номы нь уншаад л бөө ч сэтэрлэнэ лам ч сэтэрлэдэг байхгүй юу. «Оросоор ярив» Тэр тэр малыг сэтэрлэсэн байхад тэр малыг бол алж идэкүй. «Оросоор ярив» Худалдахгүй. Зодож нүдэкүй. Зөнгөөрөө л тэр ном юу тэр мал. Ямар мал сэтэрлэдэг? Ямар ч хамаагүй. Юу гэж ямаанаас бусды нь сэтэрлэнэ. Хонь сэтэрлэнэ. «Оросоор ярив» Үхэр сэтэрлэнэ. Адууг тэмээг чухам яадын. Манай энд тэмээ байхгүй. «Оросоор ярив» За адууг бол сэтэрлэсэн байхад сэтэрлэсэн адууг бол эмэгтэй хүн унахгүй. «Оросоор ярив» Эрэгтэй. Эрэгтэй хүн унана. Тэхдээ зодож нүдэхгүй. Тийн зодон нүдэхгүй. Алаад идэхгүй хүнд худалдахгүй. «Оросоор ярив» Ердөө тэр бол тэгээл зөнгөөрөө чоно идвэл иддэг юм байгаа биз. Үгүй бол тэгээд зөнгөөрөө байж байгаа л үхнэ тэр мал. Сэтэрлэсэн тэр мал. «Оросоор ярив» Тэхдээ хамгийн гол нь хөх үхрийг их сэтэрлэх монголчуудын дээр үеэс хөх зүстэй үхрийг бас их. «Оросоор ярив» Бас их тийн. Аан улаан ямаа? Айн? Ямаа улаан нүдтэй биш. Ямааг бол сэтэрлэхгүй. Аа ямаа сэтэрлэхгүй. «Оросоор ярив» «Оросоор ярив» Тэгээд ямар бурханд зориулж сэтэрлэдэг вэ? ямар бурханд зориулж ии? Тийн. Тэр Дамдинчойжоо гэдэг бурхан байдаг байхгүй юу. Малаа хариуцсан бурхан. Дамдинчойжоо гэж бурхан. Дамдинчойжоо. Ер нь бүх малыг чинь хариуцна. Одоо хурдны мориноос авхуулаад хурдны мориноос авхуулаад бүх морийг Дамдинчойжоо бурхан даана. Залбирч ном тийн. «Оросоор ярив» Тийн энэнийг бол бүр илт мэдэгдэм нь хурдан морьдыг одоо энэ уяачид тэр одоо Дамдинчойжоо бурхны тахиул тэрний уншлагыг эд нар цээжил. «Оросоор ярив» Өнөө марзайлах гэж ярьдаг. «Оросоор ярив» Дамдинчойжоо бурхныг. Тэр л байдым даа. Одоо мэдэхгүй. Тэхдээ л. Дахин давхар сэтэрлэдэг үү? Айн? Мал одоо. Давхар сэтэрлэдэг үү? Давхар сэтэрлэдэг үү? Дахин. Нэг морийг дахин уу? Үгүй үгүй. Тэр энэ сэтэрлэсэн. Мал хөгшрөөд өвчөөд. Аан аан Тэгээд яах вэ цаашаа. Дахиад дараачийх нь гэж байгаа юм байна. Айн? Утасны дугаар бичдэг дэвтэр гэжийнэ. Май. Тийн хөгшрөхөөр нь одоо тэр хадаг юм зүүдэг байхгүй юу тэр малд чинь. Тэрнийгээ харин одоо хаяулахгүй тэрнийгээ байнга эзэн болоод шалгаж үзэж байна. Хэрэв хаяулсан тохиолдолд нөхөөд бушуухан хийлгэнэ. За тэгээд энэ чоно идчихсэн бол одоо яахав дахиад залгамжлуулаад ингээд үгүй бол одоо тэгээд тэр мал үхэн үхтэл нь байлгаж байгаад тэгээд тэр айл сонирхол байвал дахиад үе залгамжилсан гэдиймуу сэтэрлээл явна. Энэ мал сэтэрлэнэ гэдэг маань юу гэхдээр зэрэг. «Оросоор ярив» Малын одоо бузар малын өвчин одоо малын гарз гарлага одоо тийм тийм юм байхгүй. Одоо тарган цатгалан сайхан баян тансаг байхад зориулж сэтэрлэж ийм л зан үйл байдгийм билээ ш дээ. Тэгээд сэтэртэй мал үхсэн. Тэгээд яахав? Тэр ясыг яахав? Өө тэр тэгээл тэгээл. Нохой шувуу идээл. Тэгээл одоо чоно нохой нь иднэ үү, өөрөө тэр эзэн бол өвчиж арьс марьсы нь авна тэр тийм юм байхгүй ш дээ. Одоо тэгээл үхсэн бол үхсэн тэгээл. Толгой түрүүгий нь энд тэнд тавьдгүй юм уу? Үгүй. Адууг бол харин мэдэж байвал уул овоон дээр толгойгий нь тавина. «Оросоор ярив» Бусды нь бол тэгэхгүй. «Оросоор ярив» Овоон дээр юу тавьж болох вэ? Айн? Овоон дээр юу тавьж болох вэ? Овоон дээр заримдаа таяг тавина. Тийм юм. Үгүй тэр таяг таяг гэнэ ээ? Таяг. Суга уу? Тэр бол тавих ёсгүй. «Оросоор ярив» Тэр бол ердөө овоон дээр үнэхээр тавих юм байвал хурдан адууныхаа мориныхоо л толгойг л тавина уу гэхээс биш өөр одоо тийм хүн тавьдаггүй учиртай. «Оросоор ярив» Тэрнээс биш таяг маяг тэр бол ердөө зүгээр одоо тэр тэрэн шиг хэрэггүй юм байхгүй. «Оросоор ярив» Тавих ёсгүй. Бакришк. Тэр бол одоо тэр хэт сүсэгтэй гэдгийм уу одоо юу гэдийн одоо ямар бодолтой улсууд тэгдийн байгаан. Үнэн таяг маяг овоон дээр тавьсан байдаг л даа. «Оросоор ярив» Тэр хурдан морины толгой тахихдаа тэр нүдний оронд нь юм шороо эсвэл өвс тавьдаг уу? Одоо мэдэхгүй би мэдэхгүй юм байна. Би одоо хурдан морины толгой тавьж байгаа хүн нэг харсан. «Оросоор ярив» Тэхдээр зэрэг зүгээр шар тосоор л тэр хамрых нь нүх ам чих нүдэнд нь шар тос л ингээд нялаад тэгээд хадгаар ороогоод тавьж байгаа хүнийг би нэг биш удаа харсан. «Оросоор ярив» Тэр нөгөө хийморийн сан гэж ярина. хийморийн дарцаг гэж ярина. тэрэнд бол морины л зураг байдаг ш дээ тийм ээ. «Оросоор ярив» Тэр утгаараа тийм л даа. Одоо тэнгэрлэг ийм учраас хүний одоо сайн муу явахыг тэр хийморь гэдэгтэй чинь холбож ярьдаг учраас тэр мориныхоо одоо сайхан юуг л тавьдымдаа. Тэгэхдээ бол идэж байгаа махлаад явуулж байгаа юугаа тавихгүй ш дээ. Тавихгүй зүгээр тэхдээ бол нохойд өгөхгүй зүгээр тийш нь тавь зална хол зална. Уул овоон дээр. Үнэхээр их хайртай одоо хурдан хүлэг тийм тийм юмыг бол хадгаар битүү боогоод ингээд ингээд тавьдаг. Зарим одоо бас бүр их шулаад цагаан толгойг нь хадгаар боогоод авдрандаа залсан ч хүн би бас харж л байсан. Янз янзын юм байдын билээ. «Оросоор ярив» За тэгээд яахавдээ тэр тахилганы үеэр тахилганы үеэр харин хонины хониор тахина шүү дээ, уул овоог чинь махаар тахихад хониор л тахина. Өөр мах тавихгүй. «Оросоор ярив» Тэхдээ бол тэр дөрвөн шийрийг нь өвчүүтэй нь уул овоондоо тавина. Тэр бол тахилганы үеэр зөвхөн. «Оросоор ярив» наадам хийнэ тэ? Ай тийн тэгээд одоо ном зом уншсаныхаа дараа тэр наадам маадам янз бүрийн юм. «Оросоор ярив» Архи тавьдаг уу? Архи тавина. «Оросоор ярив» Цагаан идээ. Ай тийн архи цагаан идээ сүү шар тос юмаа бол уул овоондоо тавилгүй яахав. «Оросоор ярив» Махнаас бол ердөө тэр тахиж байгаа хониныхоо л дөрвөн шийр өвчүүг л тавина. «Оросоор ярив» Толгойг нь бол толгойг нь тавихгүй. Дараачийн хүндээ л толгойг нь залж өгдөг байхгүй юу. За энэ жил та хойтон жил тахиарай гэсэн тэмдэг болгож тэр хониныхоо толгойг. Хойно жилийн хүмүүст? Айн? Хэнд толгой. Яахав дараа тахих хүнээ энэ жил тахих хүндээ сонгоолоод тэрэндээ тэр толгойгоо залж өгдөг байхгүй юу за та хойтон жил тахиарай. «Оросоор ярив» Тэр толгой тэр толгойг авсан хүн хойтон жил заавал одоо ёстой тахина. «Оросоор ярив» Тэгээл ингээд үргэлжлүүлээд ингээд л. «Оросоор ярив» Тасрахгүй уламжлалтай. «Оросоор ярив» Бороо оруулах бас хийдэг вэ? Бороо оруулах. Юу яадаг уу танд нөгөө лам нар чинь ингээд ном уншина ш дээ тэ? Тэгэнгүүт эд нар ингээд байгаан. Бас нөгөө бороонд норохгүй бороо оруулна гэсэн тиймэрхүү юм. Тийм тийм сайн одоо мундаг уншлагатай лам хүмүүс байсым гэдэг ээ. Та бол чадахгүй юу? Үгүй үгүй. «Оросоор ярив» Тэр чинь бороо оруулдгүй бороо орж байгаа бороог бол зайлуулж чаддаг. Тэр байтугай ямар ч усан бороо ороход өөрөө нордоггүй ийм идтэй шидтэй улсууд байгаа. «Оросоор ярив» Энүүхэн сонирхуулж ярихад Хөдөөгийн Пэрлээ гэж эрдэмтэн байлаа ш дээ. Тийн. Тэр чинь бороонд нордоггүй л хүн байсым. Өө тийм үү? Тийн. Тэр бас юмтай өвгөн байгаа биддээ? «Оросоор ярив» Тэр чадалтай хүн байсан. Манай Биндэрийн хүн шүү дээ. Тийм гэсэн. Тэр Пэрлээ номтой хүн байсан? Номтой хүн байсан. «Оросоор ярив» Би бүр өөрөө бүр одоо би тэр том хүнтэй бол хоёр гурван удаа уулзаж байсан. «Оросоор ярив» Тийн. Тэхэд ямар ч байсан бороонд нордоггүй гэдгийг нь би бас бүр үнэмшсэн л хүн. Манай Биндэрийн хүн шүү дээ. Тэгээд энэ Биндэрийн овоонд гэсэн. Тийн Биндэрийн манай одоо ууган хүн. Та тэгээд яаж харсын? Үгүй яахав Биндэртээ нутагтаа ирдэг байсын тэр өвгөн чинь. Тэр байтугай би тэр Цагаан овооны юу руу хүртэл одоо намайг дагуулж явж байсан өвгөн. За. Тэгээд энэ Манхаадай гээд одоо ердөө л баруун Манхаадайд бороонд цохиулаад би бол одоо бороонд цохиулж усан хулгана болсон доо. Тэр үед өөрөө нороогүй л. «Оросоор ярив» Газар товчлох хүмүүс байгаа юм уу, газар товчлох? За тийм хүн байсан юм гэдэг. Би мэдэхгүй. Тэр газар товчилдог хүн байсан л гэж ярьдаг юм дээр үеийн улсууд. «Оросоор ярив» Гүйдэг хар энээ тэрээ гээд ярьдаг л юм. «Оросоор ярив» Тэр хэн Давааням гуай гүйдэг харыг яриад байсан. Тэгээ өрөө харсан гээд байсан. Тэр чинь тийм гүйдэг харыг харахаар гүйдэг хар гэдэг чинь саяхны хүн юм уу? Айн? Гүйдэг хар гэдэг чинь тэгээд Давааням Өө саяын тавин хэдэн он хүртэр байсан хүн ш дээ. Байсан уу? Тхх. Хаанахын хүнб? Энэ Адаргых. Баян-Адаргых уу? Тийн харин их сонин. Одоо болиод байгаа юм. Түймэр гарлаа. Адаргаас л дайчлагдсан байхад тэр ер нь заавал бороо юм уу цас ордог. Тэрүүхэндээ тэр түймэртээ. Тэр аймшигтай чадалтай байгаа биддээ? «Оросоор ярив» Хэн? Айн? Адаргыхан уу? Тийн Адаргыхнаас түймэрт дайчлагдсан байхад. «Оросоор ярив» Тэд нар голчлоод тэр шөнө бороо юм уу эсвэл цас авизаацан орно. Сая бортор. Та тэгж үздэг юм уу? Тэр чадалтай хүн үү? Та бас тэгж ярьдаг юм уу? Гүй адаргынхан тэгж ярьж байхгүй юу. Манай түймэрт явахад. Тэгээ яг тэгдэг юм уу эсүүл маазраад тоглоод. Үгүй. Бид нар явж байхдаа. Хамгаан сүүлийн нэг жишээ ярья. За. Би нарийн бичгийн дарга. Байсан. Энэ Уртад нэг их түймэр гараад тэгээл одоо тэр чинь их түймэр болсымаа. «Оросоор ярив» Тэгээд ингээд улсууд дайчлагдаад Баян-Адаргаас «Оросоор ярив» Нэг машин ч билүү бас хоёр машин ч билүү хүн ачсан. Ердөө тэхэд л тэрүүхэн гал дээр л цас ороод ийшээ даваад юу ч байхгүй. «Оросоор ярив» Тэр сонин байгаа биддээ? Бүр дээр үеэс. Ганцхан тохиолдол биш юм уу? Ганцхан «Оросоор ярив» За энэ Балжид бас айхтар түймэр болсымаа. Тэгэхэд бас тэгсэн үү? Тэхэд бас хэдэн өдөр үргэлжилсэн бороо орсон. «Оросоор ярив» Баян-Адаргынхан очоод л тэр оройноос. Тэр ер нь бүр миний хүүхэд байх үеэс л Баян-Адаргыхан түймрийг бол гаргадаггүй тийм мундаг номтой л улсууд байсан байгаа юм даа. «Оросоор ярив» Өнөө бол тийм юм байхгүй. Байхгүй яг хэвээрээ. Баян-Адаргад одоо чухам хэн нь тэгж одоо тийм ном уншдаг байсын мэдэхгүй би. Тэгээд ер нь миний хүүхэд байх үеийн одоо Баян-Адаргынхан түймэрт ирэх нь үү үгүй юу, Баян-Адаргынхан Баян-Адаргынхныг л үздэг байсан. Баян-Адаргынхан очсон байхад түймрийн асуудал ер тэгж бүр их бүр үзсэн дээ. Шагдарсүрэн бид хоёр одоо бүр аргагүй л. Үзсэн дээ гэж үү? «Оросоор ярив» Богд хааны маань хатдууд чинь одоо одоо манай эндхийн л улсууд шүү дээ. Тийн ш дээ. Дондогдулам Гэнэнпил хоёулаа тэ? Тхх. «Оросоор ярив» Одоо тэр мэтүүдийнхээ юугаар байдымуу одоо ямар байдын ердөө энэ хүний хэлдгээр тэр бороо цасыг бол ямар ч байсан. Зад шувуу та сонссон уу, зад шувуу зад шувуу? Нөгөө нэг энэ юу яриад байна. Зад барина гээд ярьдаг байсан ш дээ задь. Тийн тийн тийн тийм ээ тийн тийн. Тийн байсан уу? Тийм байсан л гэдэг. Би мэдэхгүй. Энэ юу вэ? Ярьдаг л юм хөгшид. «Оросоор ярив» Тэр чинь тэр л уул овоотой ус цас ус мөндөр бороотойгоо л харьцаж чаддаг хүнийг л илтгэдэг ярьдаг байсан даа. Лүйжин гэдэг хүмүүс байгаа юм уу? Лүйжин гэдэг чинь. Энэ юу вэ? Лүйжин тавьдаг улааны сахиустай улсууд гэж байдын. Шарын сахиустай улааны сахиустай гэж хоёр байна. «Оросоор ярив» Тийн улааны сахиустай улсуудын хэнгэрэг нь их том, малгай нь урдуураа ийм. «Оросоор ярив» Ингэж тэд нар бол тэр зачин гэсэн үг. Мэргэжлээр яривал тэд нар дан бурхны оронд явсан хүний бодь мөрийг засаж байдаг мэргэжлээр яривал. «Оросоор ярив» Сайн зач нар манай Биндэрт чинь одоо тэр Туваанжав гуай гэж би ярилаа ш дээ. Тэр чинь одоо тэр мэргэжлээр энд бол. Тэр чинь Хэрээнэн хийдийнх биз дээ? Тийн. Энд чинь манай балин малгайт гуай байсан. Чи танина. Цэцэгмаа эгчийн аав нь. Тийн тийн тийн. Зиа зиа зиа. Дээр үед бөө лам тэмцээ байгаа юм уу? Бөө лам хооронд тэмцээ байсан уу? Зөрчил үү, зөрчил гэсэн үг үү? Дээр үед. Одоо мэдэхгүй байсан юм уу үгүй юм уу би мэдэхгүй. «Оросоор ярив» Дээр үед дээр үед тэнгэр дуугархад аянга цахилгаан айсан тэгээд хамнигаанчууд гэрээсээ гараад юм хашхирч байсан тийм юм сонссон уу? Тэнгэр дуугаархад тэгээд. За яах вэ. Хамнигаанчууд яахав? Тэнгэр дуугархад заавал хамниган ч гэхгүй бүх хүмүүс гэрээр дүүрэн хашхирдаг л байсышдээ. Одоо ямар учиртай байсын. Юу гэж хашхирдын хашхирдаа. Зүгээр л хашхираа биддээ. Зүгээр л хашхирдаг байсан биз. Юу хашхирсан? Юу хашхирсан гэнэ. Ямар авиа гаргасан? Авиа гаргасан. Яаж авиа гаргасан тэрийг нь та нэг. Хашхирдаг л байсан. Хэлээд яахгүй юу хөөг хааг. Тийн хөөе хаая гэж хэлээ биддээ. За тэгээд ялангуяа сар хиртэхэд энээ тэрээ бүр их илүү одоо хүүхдүүд. Түмпэн сав. Зодож нүдэж бахируулна. Түмпэн сав хамаг юмаа одоо нажигануулна. Тэгээл хашхирдаг тийм юм саяхан болтол байсан. «Оросоор ярив» Одоо хүнүүс. Мөнөө бол тэр сар хиртэхэд бол хашхирдаг байсан. Байдымуу үгүй юм уу. «Оросоор ярив» Тэр сая нэг хэд билээ наян хэдэн онд билүү, ерэн хэдэн онд билүү бас нэг сар хиртсэн ш дээ. Наян хэдэн онд би хөдөө байсан. Тэхэд бас тэндхийн улсууд түмпэн саваа балбуулж л байгаа. «Оросоор ярив» Миний би нэг тав зургаатай л байсан чинь гэв гэнэт шөнө унтаж байсан ижий маань хуу татаад л намайг чинь баахан ороолгодог байна. Уйлуулаад л күй ээ тэр гээд л тэгсэн чинь «монголоор биш» одоо тэгээд л өнгөрсөн. Тэгээд л сүүлд нь намайгаа ижий маань одоо аргадак. Ингээд энэ сары маань арвайх гэдэг амьтан ингэж залгиад тэгээ сар хиртээд тэгээд тэгж хөвүүнээ одоо уйлуулж тэрнийг одоо айлгасан «монголоор биш» мартдаггүй. «Оросоор ярив» Тэр хүүхэд багачуудыгаа одоо уйлуулж бахирна. Тэгээд одоо төмпөн сав байдаг юмаа нажигануулна. «Оросоор ярив» Одоо бол харах л гэж байдын биш үү улсууд. Айн? Одоо бол харах л гэж хүүхдүүд хардаг. Мөнөө бол тэр байхгүй л байх л даа. Байхгүй. Сар хиртах нар хиртэх тэгээд. Тийн нар хиртэх тэр хоёрт тийм юм болоход. Манай энэ Биндэрт чинь нар хиртэж байлуу үгүй билүү? Би мэдэхгүй. Хиртэж байсан. Бүүр өө наян хэд наян гурав дөрвөн онд. За хэдүүн нэг хиртсэн дээ тэ? Долоон сарын гучин нэгэнд хиртэж байсан. Тийн нэг хиртсэн тийн. «Оросоор ярив» Тийм нар сар хиртэх үед тэгж тэгж л ярьдаг байсан ш дээ. «Оросоор ярив» Танай аав эж хоёр тэр луу гэж ямар амьтан бэ, хаана байдаг вэ? Хэзээ тэр хаанаас тэнгэрээс газар дээр буудаг вэ гэж ярьдаг байгаагө? Луу юу? Тийн. Одоо луу гэдэг тэнгэрийн амьтан л гэж одоо ярьдаг шүү дээ. «Оросоор ярив» Тэрнээс биш одоо манайхны одоо за тэнд тийм луу байсныг харлаа. Тэнд тийм юм байна тийм луу байна гэж одоо ярьж байгаа хүнийг би мөнөө болтор сонсоогүй л л байна. Луу унжсан гэдэг үү? Тийн луу унжлаа гэж одоо ярьдгийм. Тэр ч бас хэдэн онд билээ? Далан хэдэн онд. Далан найман миний нарийн бичгийн далан найман онд биддээ энэ. «Оросоор ярив» Батширээтийн юунд чинь тэрний чинь луу унжиж гэж ярьж байсан. Тийн луу унжиж нөгөө. Машины. Тийн машин. «Оросоор ярив» Хийссэн тэ? Тийн нэг тиймэрхүү л юмнуудыг одоо тэгээд л андашгүй дээ. Ингээд юу яагаад наашаа ингэж яасан тэр юунаас доошоо газартаа нийлсэн зарим юм нь харладаг ш дээ одоо ингэж. Тэр үед тэгээд л луутай холбож л ярьдын билээ. мань мэт мэдэх биш одоо ямар. «Оросоор ярив» Тэрий чинь соцлизмын үе болохоор хамаагүй тэгж ярьдаггүй байсан. Тийн. Луу гэж ярих одоо болохгүй. «Оросоор ярив» Харин сүүлд өнөө нэг мойл гэдэг салхи секүндэнд зуу зуун арван метрийн хурдтай явсан ч гэлүү. Нэг тийм юмнууд хүртэл. Хуй салхи л гэж. «Оросоор ярив» Тийн. Үхэрний энэ юу хатуу чихэр ингээд үхрэнд зоогдсон? Тийн энэ үрлэн чихэр. Мөн үү? Тийн яг үнэн. Үрлэн чихэр тугал хум шиг орсон тийн. Тэхэд би тэр нарийн бичгийн дарга би эндээс гэр аваачиж тэр газар дээр нь очиж байсан. Хүүх тийм үү? Тийн Батширээтийн Дамбийбалжир, Өмнөдэлгэрийн Цэвээндорж бид гурав зэргэлдээ сумын нарийн бичгийн дарга. «Оросоор ярив» Тэгээд одоо энэ үзээгүй л юм. Аймшигтай л юм байдын билээ тэр. Зил 130 машиныг мэдэх суллаад. «Оросоор ярив» Одоо бүр тэгээд ингээд бүүр зуу гаран метрийн цаана тэрэн дотор хоёр гурван хүүхэд. «Оросоор ярив» Тэр ч одоо шал аймшигтай. Ахай хамниган зон загас барьдаг байгаагө? Барихаар барах уу. Барилгүй яахав. Одоо ганц ажил тэр. Загас барина. Ан гөрөө бор гөрөөс за тэгээл буга одоо тэгээд баахайдай ямар л ан байна уу хийхгүй ан байхгүй. Хамниган хүний ганц мэргэжил ер нь тэр. «Оросоор ярив» Ангийн одоо жинхэнэ. Тэгээд гутаар гутаар загасыг барьдаг байгаагө? Зөндөө л барьсан байдаг ш дээ уг нь. «Оросоор ярив» Тэгээ ялангуяа хамниган хөгшид бол төрүүлсэн хүүхдээ тэр малгүй болоод ч тэгдэг байсымуу ээжүүдийнхээ өмнө бол хонины махаар шөл хийж өгдөг ш дээ. Хамнигадууд бол ердөө ангийнхаа махаар л шөл хийгээд өгдөг. Эхнэртээ маамаа төрөхөд нь. «Оросоор ярив» Тийм л байлаа. Тийм л байлаа. Саяхан болтор. Тэгээд зарим зарим загас алах цээртэй юу цээргүй юу? Тийм юм байна уу? Би дуулаагүй юм байна. Харин өнөө бол одоо тулыг бол алж болохгүй. Улаан номонд орсон гээд ингээд хориглож байгаа. «Оросоор ярив» Дээр үед ч байгаагүй л дээ. Тийн ердөө Балжийн голд чинь нарийндаа ярихад тэр мерт ная бараг хоёр метр шахуу том том тулнууд байлаа ш дээ. Тэр байтугай манай Биндэрт хүртэл одоо саяхан болтор арван хэдэн урт байлаа. «Оросоор ярив» Би хүртэр одоо барьж үзэж л байлаа. «Оросоор ярив» Хавцлын араар байсан биз дээ? Айн? Хавцлын араар байсан биз дээ? Тийн. Тийн энэ хавцлын араар. Одоо эвтэйхэн болоод байгаа гэсэн тэ? Өнөө тийм тул одоо үнэхээр байхгүй байгаа юм. «Оросоор ярив» Өнөө моринд ганзагалахад сүүл нь газар хүрэх тийм л тулнууд байлаа ш дээ, саяхан болтор. Өнөө бол харин тийм тул. Байхкэ. Байхгүй болсон. Ер нь загас ховордоод байгаа. Онон голд ямар нэг өргөл мөргөл хийдэг үү? Онон мөрөн. За мэдэхгүй ээ. Бөөгийнхөн яадаг юм гэхээс лам нар одоо тийм юм хийдэггүй. Тэгээд тэр Онон голоос Хэрлэн ус аваад тэгээд Хэрлэн рүү хийнэ гээд Хэрлэнээс аваад Туул руу хийдэг гэж тийм юм ёс заншил та дуулсан уу? Тэр бүү мэд ээ. За нэг тийм дуулж л байсан. Ямар учир ямар зан заншилтай юм бүү мэд. Тэрний цаана хан Хэнтий гурван охин л гэж ярьдаг юм билээ. Энэ Хэрлэн Онон Туул гурвы чинь. «Оросоор ярив» Тэгээд гурван охиноо хооронд нь уулзуулж байгаа гэнэ үү юу ч гэнэ үү бас нэг тийм юм бас нэг хэдэн юм ус дамжуулсан нэг тохиолдол байсаан байсан. Мэдэхгүй би тэрнийг. Тэр тэхдээ хуучных биш байх аа. Айн? Хуучных биш байх аа тэр тэ? Биш биш сүүлд. Тийн сүүлийн үед зүгээр нэг уншсан барьсан пингшү мингшүгээс л гарч ирсэн байх. «Оросоор ярив» Харин манай Ононгоос Сэнгийн Эрдэнэ гуай нэг зуу хорийн хөх поошиг байна даа пиавр. Тэр дүүрэн ус аваад явхан чинь та чинь яах гэж байгаа юм бэ энэ гэхдээр зэрэг энэтхэгээс нөгөө нэг сэрүүн дуган гэж. Байсан. Байсан ш дээ. Тэнд энэтхэг бурхан залж ирсэн лам нар тэндхийн лам нар Онон мөрний уснаас рашаан гэж үздийн билээ. Хаанахын лам нар? Энэтхэгийн. Тэгээд тэрэнд нь мянга гаран лам нартай тийм хийдээс бурхан залж авчирсан байхгүй юу. Одоо тэр бурхан байж байгаа. Тэр лам нар маань ус захисан. Ийм том одоо их усаар яахнав энэ чинь бараг пэнцлээний шилээр нэг болоод хүрэх үү үгүй юу гэж ярьж байсан. Тэндхийхэн одоо Ононгий чинь одоо их шүтдэг гэнэ. Онон рашаан гээд одоо. «Оросоор ярив» Тэгээд Ононгоос ус аваад явж байхад би харсан. «Оросоор ярив» Сэнгийн Эрдэнэ гуайг. Тэхэд манайхан чинь бас хоргоогоод. «Оросоор ярив» Хачин юм аа тэ? Горьгүй ш дээ. Манайхан ямар «Монголоор биш» «Оросоор ярив» «Монголоор биш» Тэр нөгөө Сэрүүн дуганыхаа нээлтний үеэр Сэнгийн Эрдэнэ гуай буцахдаа бид цуг ирээд тэгээд энэ Ононгоос тэгж ус аваад явж байсан. Онон мөрөн Онон эзэнтэй юу? Онон мөрөн Онон мөрөн эзэнтэй юу? Онон голын эзэн гэж байгаа юу гэж байна. За би хэлсэн ш дээ. Ямарваа нэгэн булаг ус гол мөрөн эзэнгүй юм гэж байхгүй гэж. «Оросоор ярив» Эзэн тэр голын эзэн голоос гардаг гэж хэлдэг байгаагө? Одоо мэдэхгүй. Би дуулаагүй юм байна. Ямарчиг л байсан гол усанд бол сүү оруулдаггүй л монгол зан заншилтай. Тэр нь ямартай ч голын эзний нүдийг сохолж яахав гэж. Тийм үү? Нүд сохрох. Сүү. Ус мөрөнд сүү өргөдөггүй байхгүй юу. Сүү хийдэггүй. «Оросоор ярив» Сүү хийдэггүй. Тэр сүү хийвэл тэр голын эзний нүдийг сохолно гэж л одоо үздэг. Лус сохор байдаг гэж үздэг. Ерөнхий лус сохор юм уу? Тэгж тэгж ярьдаг ш дээ. Тийн. Лус сохор юм уу? Лусыг сохор гэж үздэг үү гэж байна. Тийн тийн тийн тийн. Тийм үү? «Оросоор ярив» Сохор гэж үзэхгүйюү дээ. Сохор байсан бол яаж түүнийг. Сохорлох. Сохорлох. Сохорлох вэ? «Оросоор ярив» Эд нар сохор байна гэж ойлгоод байгаа юм байна л даа. Лусын хорлол «Оросоор ярив» Ингэж байна хэн Бадарч гуай. Хэрвээ сохор юм бол яаж тийм муу хүнийг олж хорлодог юм бэ гэж байна. Аан аан. Лусын хорлол. Тийн лусын хорлол гэж хэлээд байна. Лусын хорлол андуураж ондоо хүнд байж болно уу? Тийн лусын хорлол гэдэг маань их олон янзаар илэрдэг гэж хэлхэв дээ. «Оросоор ярив» Жишээлвэл шөнө болсон хойно ус авдаггүй. «Оросоор ярив» Мөн одоо тийн сүү оруулдаггүй. «Оросоор ярив» Мах оруулдаггүй. «Оросоор ярив» Тийн гэх мэтийн янз бүрийн олон юм байна л даа. «Оросоор ярив» Энэ мэтүүд тэгээд ямар мэдрэмжээр байдын тэр оруулбал хорлол болно гэж лусын хорлол гэж зөндөө л засагддаг ш дээ. «Оросоор ярив» Энэний шинж нь яадаг вэ гэхдээр зэрэг ерөөсөө л могой л их зүүдэлдэг болдог. Могой л их зүүдэлдэг. Тэгээ унтаж чадахаа больдог. Лусын хорлол гэдгийн нэг шинж нь. «Оросоор ярив» Ус оруулах биш Иля. «Оросоор ярив» Усанд сүү оруулж болохгүй. Усанд сүү оруулж. Оруулж болохгүй. «Оросоор ярив» Газар газарт хүмүүс оршуулвал тэгээд лусын хорлол байгаа юм уу? Газарт хүн оршуулахад гэж байгаа юм байна. Нэг нас барсан хонийг газарт оршуулахад тэгээд газар малтах хэрэгтэй. Энэ лус яахав тэгээд? За тэр яг үнэн. Бас гуйна ш дээ. За ламаа очиж номоо уншиж «Оросоор ярив» Газар гуйж юм өргөдөг байхгүй юу. «Оросоор ярив» Тэгж байж манай монголчууд тэр бурхны оронд явсан хүнийхээ тэр хоёр метр нүхийг ухна. «Оросоор ярив» Тийн энэ бол ламаа гуйж аваачиж ном уншуулдаг. Тэр лусын одоо гурван засал гэдгийг хийлгэж байж газар авна даа. Лусын гурван засал. Тийн одоо тэр Лүмбэнгарав Лусын сан гэж би тэр түрүүнд ярьсан даа. «Оросоор ярив» Тэгж яана. Дээр үед бол манай монголчууд чинь ил тавьдаг байлаа, миний багад. Ил тавьдаг байсан хөдөө шүү дээ хөдөө. Ил тавина. Ердөө нэг хоёр гурав хоноол одоо шувуу янз бүрийн юм идээл тэгээд алга болно. «Оросоор ярив» Харин тийн сүүлийн үед одоо төвлөрөл суурин байдалд шилжээд тэгээд ингэж булш гэж хийдэг болохоос биш мань мэтийн багад бол ер нь голдуу л хөдөө тавина задгай. «Оросоор ярив» Гүй ээ тэр их сонин. Тэр бас их зан заншил байна аа. «Оросоор ярив» Хөдөө тавьсан хүн гурав хоног дотор л алга болбол за тэр хүн одоо очих газраа саадгүй очиж гэж үзнэ. Гурав хоногоос хойш л одоо ингээл зуны халуунд бол ногоороол ингээл ингээл байсан эсвэл өвөл бол тэгээл нэг хөлдсөн ч гэсэн ингээл ингээл байж байгаа юм чинь нөгөө зоч улааны сахиустай лам нар чинь очиж тэрний бүр эвдэж салгаж номы нь уншиж заслы нь хийж тэгж бодий нь хөтөлдөг. Тийм заншил байлаа ш дээ. Харин тийм ээ. «Оросоор ярив» Энэтхэг чинь бол нөгөө. Ай айн? Энэтхэг чинь эвдэж хаядаг шувуу иддэг. Тэгж л ярьдаг юм. «Оросоор ярив» Кино нь тэгж гарч байгаа. Нас барсан хүний сүнс тэрээний хэргэлсэн юманд хоргоддог уу? Хоргодно. Тэгвэл яаж. Хоргодохоор барах уу. «Оросоор ярив» Тийм учраас Алтан сав гэдэг номыг татдаг байхгүй юу. «Оросоор ярив» Тэр Алтан сав гэдэг номон дотор чинь заагаад өгдөг. Би ч өөрөө Алтан савы нь татдаг. «Оросоор ярив» За тийм тийм юмандаа би хоргодож байна аа. Тэхдээ энийг үзэхэд чинь их учиртай. Жилээр нь сараар нь цагаар нь гаригаар нь олон юмыг харьцуулж энэ юуг гаргадаг байхгүй юу. Алтан сав. «Оросоор ярив» Тэгээд тэрэн дотор чинь би эхнэр хүүхэддээ гэдэг юм уу, эсвэл тэнд байгаа тийм авдранд байгаа тийм юмандаа хоргодож байна гэж бууна. Тэрнийг нь тэр Алтан сав татуулсан хүн ёсчлон одоо тэр шарилы нь хайрцаг дотор тэр юмы нь хийдэг ч юм уу, зургий нь аваад юм уу, эсвэл мөнгөн бөгжиндөө хоргодсон гэсэн бол тэр бөгжнөөс нь ингэж жоохон ингэж үрээд гэх мэтээр ингэж хийнэ. Тэхэд юу яахгүй. Юмандаа хоргодлоо гэхдээр зэрэг чинь гэр орондоо ирэхэд байшин сав дуугарах, за тэгээд л нохой шувуу, нохойтой бол одоо ер нь шөнө одоо дуугүй байхгүй. Нохой нь хуцаал боргоол, юм хөөцөлдөөд байдаг болох гэх мэтийн ийм ийм янз бүрийн юмнууд шинж тэмдэг мэдэгдэх тохиолдол байдаг. «Оросоор ярив» Байдаг учраас тэрний гарсан захиа засал Алтан саванд татсан номых нь дагуу лам засаж өгдөг байхгүй юу. Тэгсэн байхад тэгээд л сайн. «Оросоор ярив» За ах аа манай асуулт юм дууслаа. Айн? Манай асуух юм дууслаа. За. Тэгээд танд их баяртай байна бид нар. За зүгээр. За амжилт хүсье. За баярлалаа. Маш их баярлалаа. З за та тэр хамниган судлалынхаа юман дээр сайхан амжилт гархаатү гэж «Монголоор биш» Даанч одоо тэрэнд нь бодитой тусламж үзүүлж чадахгүй юм байна. Мэдэхгүй учраас. Мэдлэг хүрэхгүй байна. Та надад их тус болсышдээ. Гоё сайн юм ярьж өгсөн хэдэн жилийн өмнө уулзахад. «Оросоор ярив» Сүүлийн асуулт байна хамгийн сүүлийн. Тэр цагаан Цагаан өвгөн гэж хэн бэ? Айн? Цагаан өвгө. Цагаан өвгөн. Цагаан өвгөн гэж хэн бэ? Цагаан өвгөн ий? Аанхаан. Тэр бурхан байдын. Юуны бурхан бэ? Цагаан өвгөн гэж одоо ерөөсөө л олон орон дээр хэн маань уул овоогоо даасан бурхан шүү дээ. Цагаан энд байхгүй дээ. Энд байхгүй ээ. Тэр байна ш дээ. За одоо энэ яах вэ. Энэ миний өөрийн хийсэн. «Оросоор ярив» Энд байхгүй байна аа. Их том их цагаан хар амтай Цагаан өвгөн гэдгийг бол за тэр юун дээр бол цам гэж бурхан шашны одоо бүр шашны их том бүжиг байдын. «Оросоор ярив» Тэрэн дотор Цагаан өвгөн голд ороод тоглоно. Тэгээд одоо тэгээд эд баялагтай, уул ус, гол мөрөн, баян хангай одоо ад тотгор байхгүй сайн сайхан явахыг л одоо даасан бурхан. Цагаан өвгөний сан, цагаан өвгөний даллага энээ тэрээ гээд бас тусдаа номууд бий. Ийм л бурхан байдын. «Оросоор ярив» Их цагаан сахалтай тийм хад хөмөрч сууж байгаа тийм л одоо дүрстэй бурхан бий дээ. За баярлалаа. Зүгээр. За баярлалаа. За тэгээл. За энэ юмнуудаа хүүхдүүд минь мартав. «Оросоор ярив» За буруу зөвгүй баахан л бурчлаадаа. «Оросоор ярив» Энэ Цагаан өвгөн гэдэг маань одоо толгойны дүрс л тэр л дээ. Маш их баярлалаа. Юу юм? Жижиг бэлэг. Ээ за. Маш их баярлалаа. За баярлалаа. За ингээд бурхан дээрээ зална. Эндээ хонуулна. «Оросоор ярив» За тэгээд та бүхэндээ сайн сайхныг ерөөе. «Оросоор ярив» Дамдинчойж бурхан энэ бурхнуудын дунд байгаа юу? Дамдинчойжоо бурхан энэ дотор байхгүй ээ. Энэ дотор байхгүй. «Оросоор ярив» Хурдан морины заслыг даадаг бурхан одоо мал даадаг. ____ Разговор в столовой Биндэра. Вместе рассматриваем книгу Ринчена про хамниган, новое издание. Ийм л юм байдын байна. «Оросоор ярив» Таны мэдөөгүй юм үгнүүд энд байнагө? Айн? Таны мэдөөгүй үгнүүд байнагө? Өө мэдээгүй зөндөө байна аа. Зөндөө байна уу? Тийн. Зөндөө одоо бөө үнэн ч юм уу худлаа ч юм уу. «Оросоор ярив» «Монголоор биш» «Оросоор ярив» Аа тэгээд энэ хамниганаар энд бичсэн үгнүүдийг та ойлгодогтө, үгүйгү? Үгүй. «Оросоор ярив» Иринчин Бямбааев гэж монголын мундаг том эрдэмтэн байсышдээ. Мэднэвчи тэ? Тийн мэднэ мэднэ. Тэр хүний л бичхэн номым байна л даа. Аанхаа жаран есөн онд. Жарын. Тэгээд энд би энэ ингээ хамниганаар ярьсан ярианууд тэнцүү багш л гэдэг эгш нар овог овог нь бол байна даа. Жалайр Үзөөм. Үзөөм хамниган мэднэ биддээ? «Оросоор ярив» Кэлнээ хэнжээ энэ одоо ёстой учир нь олдохгүй. «Монголоор биш» онис мэдэк асан бид. мартаж орхигооби. Яг л хамнигадын энэ дандаа овог байна ш дээ тийм ээ. Тэр одоо голууд нэ Сартуул гээд энэ манай л омгы юмнууд байна даа. Тийн. Жалайр, Үзөөм үзөөм хамниган гэж бид ярьдаг тэдний юм байна. Это Ринчин. Да. «Оросоор ярив» Тийм тийм за тэгээд энд одоо оросоор ч бичсэн юм байна. Одоо мэдэхгүй юм. «Оросоор ярив» Энэ одоо хамниган хэлнээ юмнууд. Жишээлвэл «Оросоор ярив» Атилка нь эмгэн. Атирка эхнэр, атирка саман удган энэ ердөө ердөө дуулаагүй атирка матирка гэж. Ач за ач ч яахав. Ашин. Та энэ үгийг мэднэ үү? Энээс ямар ийм юм танай сонссон үгнүүд байна уу? «монголоор биш» гутал мөндөр отка ола гэх мэт одоо ёстой бүү мэд. Гутлыг юу гэнэ үү? Айн? Гутлыг юу гэнэ хамниганаар л хэлнэ үү. Гутал гэж байсымуу? Гутал гэж энд байна. «Оросоор ярив» Бойтог гэнэ ээ. Бойтог гэж байна уу аан. Бойтог гэжийнэ гутлыг. Богта гэж мөндөр бороо намар мөндөр болсонга богта ботго гэгсээ гэгсэн. Одоо ёстой мэдэхгүй. Мэдхийм алга. Энд энэ энэний эзэн хамган байгаан. Ямар хамган бэ? Ав нь хамниган хүн. Тэр бурхны оронд яваад тэр хамган харин энд таараад өнөөдөр бид намд тэр ном бий. Үзүүлүүл үзүүлэгтий. Бүү үгүй хийгээрэй гэж хэлж ярив. Тийн манай «Монголоор биш» очиж үзүүлээд ирэх үү гээд бид хоёр очоод аваад ирэв. Тийн энэ хэн адуун бяргуу ботго дугар дугарч. Тэр Чойдорж гуай үгүй ээ Балдорж гуайнд жинхэнэ дээр үеийн энийг бодвол зузаан хамниган ном байсан байхгүй юу. Би одоо тэр номыг дахиж очиж үзээгүй тэр. «Оросоор ярив» Одоо ч хамниганаар ярьдаг хүн байхгүй болоод байна шүү дээ. «Оросоор ярив» Бүгд хамниган хэлээ нуугаад байгаа байхгүй юу. «Оросоор ярив» Баяраа хамниган хэл гэж бодогч бид. «Оросоор ярив» Харах ёсгүй юу? «Оросоор ярив» Мань мэт уншиж чадахгүйн байна энэ хамниган хэлийг чинь. «Оросоор ярив» Танай өвгөө хөгшөө хоёр танай бага байхдаа танд яаж ханддаг байгаав? Юу гэж дууддаг байгаа вэ? Мань мэт ч одоо тэр үеийг сайн мэдэхгүйн байшдээ. Дууджил байсан байлгүй л гэхээс биш. Нэрээр дууддаг байгаагө? Айн? Нэрээрээ дууддаг байгаагө? Тийн нэрээр нь дуудна даа. Хөвүүн л гэх л дээ голцуу. Көгвө. Көвүүн гэж л их дууддаг байсан даа. Көн. Тийн көн гэж. Көн. Тийн хөвүүнийг көн гэнэ. «Оросоор ярив» Одоо эмэгтэйчүүдийг чинь үкин гэх. Үкин гэж. Үкин. Тийн охидуудыг үкин гээд хөвүүнүүдийг көн гэж ярьдаг байсышдээ. «Оросоор ярив» Охин гэж байгаа юм болуудаа. Охин гэдэгт мана тэр үкин гэж л басгадыг чинь үкин. хөвүүдээ көн гэж л. Аа за за. «Оросоор ярив» Тийн. «Оросоор ярив» Аа энэ номоос юм тэр тэнд байсан толийг нь зураг авч болхогө? Болно бололгүй яахав. Зураг хийе ээ. «Оросоор ярив» Бас буриад хувцас энэ тэр байгаа. Энэнийг Цэцэгмаатай энэ харь эд нарыг Уулзуулуул Энэнийг хүргэнгээ уулзуулаарай за юу. Гомбо эгч байхгүй юм чинь байхгүй юм байна ш дээ. Манай хөгшин байхгүй байна. Хөдөө явсан гэнэ. Тийм учир энэний Цэцэгмаатай уулзахада би хэдий жилийн өмнө гэв ээ. Бараг мянгаад үг хамниганаар орчуулж өгсөн. Орчуулж өгсөн. «Монголоор биш» Бас хамниган судлалын улсууд ирсэн гэнэ л дээ. Хэдэн онд? Тэр хамниган судлалын улсууд ирсэн гэнэ. Хэдэн онд? Нэлээн хэдэн жилийн өмнө ярих шиг бол. Долоон жилийн өмнө ярив уу даа тийн. Тэр нэг мянган үг орчуулж өгсөн гэнэ ээ хамниганаар энэ номны эзэн. «Оросоор ярив» Энэ хэсгий нь ингээд авахгүй юу. Аа за зураг авч болох уу? Ард талд нь хамниган дээл мээлтэй. «Оросоор ярив» Баахан нэг энд зургууд байна лээ. Тэр хамниган одоо хувцас мувцасны зураг мураг юм уу даа одоо. Та нарт байгаа байлгүй дээ. Та хөгшин ав ижийдээ яаж дууддаг байгаагта? Одоо хөгшин ижий ав ижийгий чинь яахдаа өмбөө хөгшөө л гэнэ ш дээ. Тийн тэгж л дуудна өмбөө. Өмбөө хөгшөө та бас тэ? Тийн. Ижий тань тантай хамниганаар ярьдаг байгаагө? Одоо бараг үгүй дээ. Хааяа нэг ярина л даа. Ганц хоёр үг ярьж л байгаа л даа. Тэгвэл ерөнхийгөөр ямар үгөөр ярилцдаг байгаагтө? Яг энд бичсэнээр ярихгүй ш дээ одоо бол. Одооных бидэнтэй адилхан ярий шүү дээ одоо монголоор. Аялга нь арай өөр. Халхаар ярилцдаг тэ? Тийн халхаар энэ аялга нь жоохон өөр гэхээс ялгаагүй л байна ш дээ. «Оросоор ярив» Танай энэцэг хаанаасаа нүүж ирсэн хүнүүд вэ? Дадал. Аа Дадалаас. Хойд нутаг нь бол. Ер нь оросоос орж ирсэн. Оросоос хаанаас? Одоо ёстой хаанаас ирснийг бүү мэд? Та мэдэх үү? Танайх Яруунаас ирсэн тэ? Би бол одоо буриад хүн өөрөө. Хорь буриад хүн. Манай энэ одоо ав ээжийн нутаг Яруун. Манай хамнигад чинь зүүгээ л байдаг л даа. Юу гэдэг билээ дээ. «Оросоор ярив» Тэгээд танай төрсөн ав ижий хоёр тантай буриадаар ярилцдаг байгаагө? Тэгнэ тэгнэ. Тэхдээ бол яг тоочны цэвэр одоо баахан монголжуу юм «Монголоор биш» Цэвэр хамниганаар ярьдаг хүн гэж байхгүй л дээ. Монгол буриад одоо холиод л ярьдаг. Ярьсанхадаа? «Оросоор ярив» Сүүлийн үед бол бүр юу яахаа болиод байш дээ энэ чинь монголжоод байш дээ манай буриад хэлтэй л болохоос биш. «Оросоор ярив» Танайд ер нь бага байхдаа танай хажууд энэ хамниган хүүгсүүд тэр настай хүмүүс олон байхта? Байгаа байгаа. Тэгээд тэднээ дунд ийгээд их болсон том болсон хүн та? Тийн тийн. Байгаа юм аа би. Би ч одоо хамниган зон дотор л өдийхөн. Танай төрлийн дунд тэр хамниган хүмүүс байгаагө? Үгүй. Үгүй байгаагүй. «Оросоор ярив» Хамниганыг сайн мэдэхгүйн байш дээ. «Оросоор ярив» Хорь буриад сонгоол айлд үрчилж өдийхөн хүн би. Та цонгоол дахин хэл дээ. Би хорь буриад хүн байхгүй юу. Тэхэн мөртлөө ижий минь бурхны оронд яваад цонгоол айлд үрчлэгдхэн хүн байхгүй юу. «Оросоор ярив» Гэхдээ хамнигадууд дотроо өдийхөн. Айл аймаг нутаг нугынхан хамниган айл их олон байгаа юмаа даа. Та тэгээд кэдэн настай байгаагта тэр үед? Тэр үед чинь одоо юу юм дээ. Арваад арван хэдтэй л байгаа юмаа. «Оросоор ярив» Манай хамнигантай элбэгтэй нь ер нь тийм газар манай Дадалд л илүү та нар олохолдаа. Биндэрт ч байгаа. Цөөхөөн. Цөөхөн. Дадалд бол хэдхэн хамниган. Ер нь хойдчуул тэр чигээрээ хамниган шүү дээ. Тийн ер нь Дадал чинь. «Оросоор ярив» танай ижий бах буриад байгаагө? Тийн. Хаана тань ямар нутаг вэ? Манай миний түрхэн ижий одоо энэ Ашанга гэдэг нутгай. Ашанга. Ойрд буриадай нутаг шүү дээ. Аш бол. Ашбад. Тийн маанш харгана овгой. Харгана. Өө харгана. «Оросоор ярив» «Оросоор ярив» Тэр түрхэн ав тань ямар омгы байгаа вэ? Одоо тэрний мэдэхгүй би. «Оросоор ярив» Танай аав бас хамниган байгаагө? Манай аав ч одоо яг хамниган биш ээ. Цэвэр монгол хүн байгаа. Аан халх байгаагө? Тийн халх хүн. Аа за за. Ээж л одоо хамниган талаасаа л байгаа юм шүү дээ ердөө л. Тэд нар энд монголд ирээд л ирсэн хойно төрсөн хүн шүү дээ манай ээж тань. Тэгээ ижий минь аав ижийтээ оросоо хаанаас ирсийм одоо бүү мэд ээ. Мань мэт мэдэхгүй шүү дээ тэрнийг одоо ердөө. «Оросоор ярив» Буриадаар дуугардаг күнүүд нь олонгө? Байхкадаа. «Оросоор ярив» Аа тэр буриадаа ирдэг күнүүд байдаггө? Буриадаа наашаа ирдэг үү? Тэр манай энэ монголд одоо буриадууд ах дүү одоо төрөл садны замууд хойд нутагт зөндөө юмаатий. Ирж очиж байдаг л байды ш дээ. «Оросоор ярив» за за. «Оросоор ярив» Танай хөвүүн анчин хүн байдаггү? Үгүй үгүй. Агнадаг уу? Үгүй ан хийдэггүй. Аа тийм үү? Аа тэр чонын. Чонын арьс энэ. Манай хөвүүн яахав таарх алаан юмаавдаа. «Оросоор ярив» Хөдөө ийш тийшээ явахад чоно тааралднаа ер нь. Чоно байнга элбэгтэй. Таарсан. Чоно таарсан. Зөндөө зөндөө. Зөндөө таарна таарна. Тэгээд тэрий нь яагаад алаад тэгээд энэ арсы нь яав аа тэ? «Оросоор ярив» Манай энэ хойд зүгээр чоно элбэг ээ ер нь. «Оросоор ярив» Танай бага байхдаа та хаана байдаг байгаагтэ? Ямар гэрт? Эсгий гэрт л байгаа л даа. Тийн. Эхий гэрт манайх байдагха. Модон юутай хотон дээвэртэй номхон. Зэвлаанхархуу маягийн. Тийм байшин. «Оросоор ярив» Тийм байгаагдээ. Тэнд зундаа байдаг байгаагтө тэр зэмлянкдаа? Өвөлдөө л голцуу байдаг байсан. Тийн өвөл нь. Өвөл бас? Тийн зун ч байсан манайтай.щ. Тийн зун ч гэсэн тэгээл. Холтон дээвэртэй . Зөмөгеө. Тэгээд зөмөгеө гэж юм. Аа зөмөгеө гэж байх байх. Зөмөгеөгий чинь одоо голдуу л манай энд чинь өвөл хэрэглэнэ. Өвөл тэрэндээ орно. Мундаг дулаан. «Оросоор ярив» Ганц анчид тэр зөмөгеөд байдаггө? Эсвэл тэр нютагатаа суугаа. Ер нь манай хамнигадууд ч гэсэн буриадууд ч гэсэн ийшээ эхийгээр ер нь байгаагүй дээ. Дандаа л байшинтай жижиг жижиг зөмөгеө. Зөмөгеө гэж жижхэн байшинтай л. Ер нь халх ах дүү нар эхий гэртэй байдаг байгаавшта. «Оросоор ярив» Зөмөгеө гэж юу ямар. Яаж хийдэг вэ зөмөгеө? Тэр чинь одоо дээвэр нь ийм биш ийм тэгш оройтой. Хавтгай. «Оросоор ярив» Хийдэг байгаа. Тэхдээ ердөө л одооны энэ байшин ч ижил. Манай тэр баавайн тэр хөгшөө эд нарын байшин юу нь ер нь дотоо гадаагүй шавраар. Шавраар. «Оросоор ярив» Тэгээд дулаан гээч нь улиасаар тэр чинь одоо оогүй дулаахан. Дээвэр. Дээвэр нь шулуун. Ийм юм ингэхгүй. Ийм тэгш. Дээвэр шавраар. Тэгээд шавар тэгээд. Дандаа шавар. «Оросоор ярив» Хана нь юүгөөр хийдэг байгаа вэ? Дотроо мод. Ханаа ч гэсэн одоо мөн гадна доторгүй шавардана. «Оросоор ярив» Их дулаахандаа. «Оросоор ярив» Ийм том пийшингээ барина ш дээ. «Оросоор ярив» Манай ээж л тийм л байгаа. Шал яахав шал шал? Шал нь ямар байгаа вэ? Юүгөөр хийдэг байгаа вэ? Шороон шал. Шал. Тийн. Шал Мод цавчаал хийнэ ш дээ. Ердөө юу байхгүй. Шал тавихгүй. Газраараа. «Оросоор ярив» Тэр шалны оронд энэ үхэр малайн адуухны ариха. «Оросоор ярив» «Монголоор биш» Гадас тэрнээ дэвсээл тэгээл болоо шал. Аа за. Гадас гадас гэдэг нь ийм мөртөө үхэр адуунээ хатахан арьс. Хатсан арьс. «Оросоор ярив» Хаана унтдаг байсан бэ? Орон дээр шалан дээр унтдаг байсан. Ортой ортой. Ортой байсан. «Оросоор ярив» Модон ор хийлгэнэ л дээ. Дээр үеийн модон ор. Тэрнээс биш одоо гоё төмөр ор мэтийн юм байхгүй. Дараа нь тэрийг хуулаад дараа нь банз хуулах. «Оросоор ярив» Манай хамнигадууд бол ганц мэргэжил тэр ш дээ. Дараанх тэр байшингаа дээврийн юу шинь дараанх тэр ховилоор нь угийгоод доош нь дуу ингэж байхгүй. Тэгээд тэрний юу яагаад. «Оросоор ярив» Орны юу шинь дараанхаараа л гоё. Дараанхы чинь одоо ингээд яагаад л. Тэрнээ хуулдаг мод гэж бүр их сайн одоо юу яана даа. «Монголоор биш» Модлоод мод таарахгүй дараанх суулгахад чинь. «Оросоор ярив» Та бага байхад юу тоглодог байсан бэ? Юугаар тоглодог ямар ямар наадам хийдэг ямар тоглоом хийдэг вэ? Би хөвүүн байхдаа шулуугаар л тоглооёмдоо. Чулуугаар л тоглодог. Тэрнээс биш одоо тийм орчин үеийн наадам. «Оросоор ярив» Тийм хүүхэлдээ мүүхэлдэй тийм юм байгаагүй ш дээ. «Оросоор ярив» Энэ нутгай шулуу үхэр малай шийр тагалцаганай нөгөө цагаан юүхнөөр л тоглодог. «Оросоор ярив» Шагай яаж тоглодог вэ? Шагайгаар яахав дээ шагай няслах. Шагай шүүрэх. Шагай. Шүүрнэ гэж. Шүүрэх. «Оросоор ярив» Морь уралдаан байгаагө? Шагайгаар Морь уралдуулах? Морь уралдуулна. Тийн янз бүрээр л тоглоно. Олон шагайгаар бол төрөл бүрийн тоглоомоор тоглоно ш дээ. Аа за за. Шүүрэх өшөө. Няслана тийн. Аа тэгж морь тавиад уралдана шагайгаараа хаяж. Аа тэр кордмин гэж нааддаг байгаагта? Кардамин кордамин. Кордмин. Лаатаа. Лааптаа Өө мэдэхгүй. Лаптай. Лаптаа гэж цохидог уу? Цохидог уу? Тийн. Тэр чинь сүүлийн үед тоглож байсан даа. Бөөндөө сургуулиа орохоор сургуульд очоод наадаг байсы ш дээ. Тийн лаптаа гээд. «Оросоор ярив» Мань мэтийн багад ч байгаагүй мэднэгүй. Сүүлийн үед тоглодог болсон л доо. «Оросоор ярив» Сургуульд. Бөмбөг шиднэ нэг нь цохиод. «Оросоор ярив» Аа тэр гарай гарай таван хуруу ямар нэртэй вэ? Одоо эд нарыгаа нэрлээд л. Тийн. Тийн. За энийг юу юу гэдэг билээ дээ. Би мартсан байхгүй. Гоё гоё янз бүрийн нэртэй л байдаг даа. Тийн. Юун билээ дээ. Барваад юм. Тийн барваадай бартан туулай юу юу ч гэдэг билээ. Дахиад яг удаанаар. Тэрээний харуулагтий. Удаан удаан. Барваадай гэдэг шинь энэ юм бишгүдээ. Барваадай. Тэгээд бартан туулай. Өөр одоо доохон товш. Бишихан юу билээ бишихан шигшүүдэй билүү тэгээд юу ч гэдэг билээ тэгж мэгж л ярьдаг ш дээ. Барваадай, батан туулай, энэ? Тийн барваадай, бартан туулай, үндэр ноён, үхин хатан, бяцхан бүүвэйдэй гэдэг. Ингэж нэг тэгээд энэ чинь олон олон янзын янзаар ярьдаг. «Оросоор ярив» Олон олон. «Оросоор ярив» Хуруунай нэр байхгүй юу. Аа тэнд Барваадай, бартан туулай, өндөр ноён Тэнд харуулаад л шүлэг дахих яагтий. Аа тэнд очиж Барваадай, бартан туулай, үндэр ноён, үхин хатан, бяцхан бүүвэй гээд ингэж нэг ярина. Тэгээд шал өөр баха ярьдаг юм бий. «Оросоор ярив» Юу юу ч билээ дээ. Буриадаар юу гэдэг билээ? Айн? Буриадаар юу гэдэг билээ? Юуг? Энэ хурууг Хуруу гэнэ. Одоо хуруу л гэнэ. Яаж тоглодог вэ? Бүү мэд ээ. Хүлээ тэр хуруугий яаж нэрлэдэг вэ? Хүлээ хүлээ. Хөл л хуруу гэхээс бид нар чинь өөр юу гэх вэ. Хамниган юм байдымуу үгүй юм уу. Одоо бүү мэд. Мэднэгүй бид. Аа за. «Оросоор ярив» «Оросоор ярив» Уучлаарай. Ах аа, уучлаарай энэ юу вэ? Аль? Энэ. Энэ. Ямар утгатай вэ? Залуугай сахилгагүй нэр тэмдэг байна. «Оросоор ярив» Аа утга байгаа юм уу энэ? Үгүй. Цэрэгт байгаад «Оросоор ярив» Халагдах цэргүүд нөгөө хөгшрөхдөө «Оросоор ярив» Бие биеэ танихаа больхогтий. Тийм учраас энэ гараараа танилцах гэж яг манай надтай хамт цэрэгт байсан зон гар дээрээ энийгээ хийнэ. «Оросоор ярив» Тэгээд энийгээрээ уулзсан хүн байхгүй. Байхгүй биддээ. «Оросоор ярив» Тэрнээс биш утга гэх юу байхав. «Оросоор ярив» Ийм л одоо хамаагүй хүнөө зан байхгүй юу. Сахилгагүйтэж л байхгүй юу. Саваагүйтэж л байгаа. Танд бас байгаа тэ? Надаа байхгүй. «Оросоор ярив» За за цагаан сард цагаан сард лам нар юу хийдэг вэ? Цагаан сард цагаалганд. За цагаан сараар яахав дээ хүрээ хийдтэй газар бол цагаан сарын өмнө нь хоёр гурав хоногийн өмнөөс том хурал хурна. «Оросоор ярив» Ямар хурал вэ? Яах вэ. Юу хийдэг вэ? Тэр л өнгөрхөн жилийгээ бортгыг захан ирэх жилдээ сайн сайхан байлгах дэрс нь том том ерөөлнүүд уншдаг байхкүй юу. «Оросоор ярив» Юм шатаадаг уу тэр үед? Айн? Юм тэр түүдэг шатаадаг уу? Үгүй үгүй. «монголоор биш» юм дуулаад. Дүгжүүлэг гэнэ үү? Дүгжүүб. Дүгжүүб. Үгүйгү? Мэдэхгүй юу юм? Аа тэгээд битүүний өдөрт яах? Аа тэр битүүнд яахымдаа тэгээд битүүнийхээ юу яагаад л тэгээл цайлга идээ будаагаа идээл тэгээд болдгийм биш үү дээ одоо. «Оросоор ярив» Танай бага байхдаа та юу иддэг байгаагтий? Ямар хоол байгаав, ижий аав хоёр ямар хоол чанадаг байгаав? Би чинь багадаа аарстай шөл л их уулаадаа. «Оросоор ярив» Аарстай шөл. Тэгээд одоо энэ төрөл бүрийн хүнсний ногоо гэж байхгүй. «Оросоор ярив» Тэгээд аарсаараа тэгээд тарагтайгаа ааруул тараг тийм тийм юмнууд тэгээд. Ааруул тараг. Тийн. Тэгээл хоол чинь яахав дээ голдуу л манай буриадууд чинь аарстай л одоо шөл хийнэ ш дээ. Энэ талх аарц идэхгүй юу, талх аарц талх аарц? Тэрний чинь хэлж байна биддээ. Талх аарц гэж. Ийм шөл. Мундаг ш дээ. Талхарц. «Оросоор ярив» Шөл хийгээгтэ голцуу ер нь. Аарц талхаа уугаал. Тийн аарц талхтайгаа. Гоё ш дээ тэр чинь одоо. Энэ ш дээ. Энэ талх аарцанд талх байхгүй. Талх байхгүй тэнд. Гурил юм байхгүй тэ? Гурил юм байхгүй. Яагаад талх аарц гэдэг вэ? Хуурай гурил ингээд самардаг байхгүй юу. Тийн. «Оросоор ярив» Эхлээд энэ ухаа халаад буцалгаад юу хуурай юу «Оросоор ярив» Ингээл хутгаад байх. Тэгээд их өтгөн болтор нь хутгаад нөгөө бөөрөнхий аарцаа хийдэг байхгүй юу. Тэгээд тэр аарцы чинь хайлаад одоо тэгээд л ёстой ийм гоё болно доо. «Оросоор ярив» Жаахан жаахан мах ялангуяа адууны мах бол бүр хайн хольдог л доо. Япошх хийдэг байгаагө? Япошх байлгүй яахав. Байлгүй яахав тэр чинь. Халаашх гэж ярьдаг. япошх гэж одоо манай хөгшин хүртэл мөнөө ч хэлдэг. Булам хийдэг вэ булам? Хийлгүй яахав. Одоо цог нурманд булдаг талх л даа. «Оросоор ярив» Мөнөө тэрнийг хийхгүй ээ. Дээхэн үед л хийдэг байгаагтэ тэрнийг чинь. Тэр их хийдэг байхан. Нурманд хийнэ. Цог үнөхөөр булаад гоё талхдай тэр чинь одоо их гоё амттай. Мөнөө бол тэгж хийхгүй л дээ. «Оросоор ярив» Мөнөө тэгж хийвэл одоо ёстой заваан бүдүүлэг юу гэгдэхэв. «Оросоор ярив» Татмин татмин хийдэг байсан бэ? Аан аан хийнэ хийнэ. Татмин татамин. Адууны махаар. «Оросоор ярив» Түгнэ гэж ярих тэрнийг чинь. Түгнэ гэж хамниганаар. Тэр. Түгнэ. Түгнэ гэж. «Оросоор ярив» Нөгөө түгнэ гэж хамниганаар. Тийн гэдсэнд хийдэг. Тийн гэдсэнд нь. Тэрнийг яаж ярьжаагаа бид дээ тэ? Тийн. Гэдхэнд нь мях адууны мях элэн юу бөөр мөөрийг чинь өөхтэй тохтой нь хийгээд шанаад одоо тэр чинь аягүй гоё ш дээ. «Оросоор ярив» Тэрний чинь. «Оросоор ярив» Тэгнэ гэх буриадууд. Хамнигад болохдээр түгнэ гэж ярьдаг байхгүй юу түгнэ. «Оросоор ярив» Татамин буриад үг юм уу? Айн? Татамин буриад үг. Буриад л гэж би бодогч л биддээ. «Оросоор ярив» Юу тэр тэгмэнэ гэж хэлдэг байгаагө тэгмэнэ? Тэгмийнэ ээ? Тийн. Аа тэр чинь саяын миний хэлдэг л дээ. Тэгмэнэ гэж гэдэхэнд нь Аа энд байна. Одоо энүүнээ бол галабсаа. «Оросоор ярив» Галавсаа л гэсэн үг дээ монгол. Энэний чинь одоо анчид их хийнэ. «Оросоор ярив» Хөдөө авч явахад өег гээд л тэгээд шанаад тэр чигт нь аваад явышдээ. Огтлоод л огтлоод цайнд иймийг хийгээд тэхэд одоо тэрийг шинь аймшигтай их тохтойг нь. «Оросоор ярив» Аа тэр анчин тэд ан алаад ёс огтлоход тийм юм сонссон уу? Баахалдайнд бол яахав байдаг юм л даа. Баахалдай юу? Тийн баавгай алахад. «Оросоор ярив» Өөрөө ан гөрөөхөнд тарвага тахиа бор гөрөөхөнд бид тийм юм хийж байна гэж би хараагүй дуулаачгүй. «Оросоор ярив» Баахалдай алаад баахалдайны махыг одоо тэр л одоо хот тэр ойр орчмоороо жаахан тараана. Юу? Баавгайнай махыг. Тэгээд тэрний чинь идэхдээ учиртай иднэ. Тэр их гаххх гаххх гэж иддэг байсан. Тэр ямар учиртай юм бүү мэд. Хөгшидүүд гаххх гаххх гээд тэгж иднэ тэр баавгайнай мах идэхдээ. «Оросоор ярив» Одоо яахнаараа. Идэхийн өмнө. Идэхийн өмнө. Идэж байхдаа. Идэж байхдаа. «Оросоор ярив» Гаххх гаххх гэж байж иддэг байсан. «Оросоор ярив» Мэнэ мэнд гэхдээр зэрэг одоо анчинээ өшөө олз омог ихтэйгууды нь гэхш гэж одоо ярьдаг байсан ш дээ. Аа сонирхолтой ш дээ. «Оросоор ярив» Тэр баавгайн мах идэхдээ би мөнөө баавгайн мах иджээнэ би гэж хэлж болхогө? Тэгж хэлдэггүй үгий. Цээр байгаа юм уу? Үгүй үгүй. Цээрлэх юм үгүй мад. Харь тэр нэг тийм л ёстой. Баахдайн мах идэхдээ гаххх гаххх гэж байж л иднэ. Тэр өөр л юм байхгүй дээ. Зөвхөн баахдайны мах. Баавгайны мах идэхдээ л тэгдэг. Гаххх гаххх гаххх гэж. «Оросоор ярив» Тийн манай буриад хэл юмгүдаа. Баахад гэж тэр баавгайг чинь. «Оросоор ярив» Хамниганаар юу гэдэг билээ? Айн? Хамниганаар баавгайг юу гэдэг билээ? Одоо баавгай гэдэг юмгү. Өөр юу гэхмэнэ. Хамниган баавгай. Баавгай л гэдийн. Өөр юу гэх үү. Баахалдай хамнигаанчууд хэлэхгүй юу? Үгүй ээ. «Оросоор ярив» Манай буриадууд баахалдай гэнэ ш дээ. «Оросоор ярив» Чоныг юу гэдэг бэ? Айн? Чоныг юу гэдэг. Чоно л гэнэ. Чоно л гэдэг. Боохой хэлэхгүй юу? Боохой. Боохойгий чинь халх талын хэл байх аа. «Оросоор ярив» Хээрийн амьтан хангайн амьтан. Тэрний чинь цээрлээд янз янзаар ярина л даа, чоны чинь. Олон нэртэй. «Оросоор ярив» Жишээлбэл ямар нэр? Чононд ч одоо олон л юм ярьдаг ш дээ. Хээрийн нохой гэнэ. Хээрийн нохой. Одоо данзан ч гэж ярина. Данзана юу? Данзан гэж байж данзан гэж. «Оросоор ярив» Хээрийн данзан гуай хүртжээ гэж л ярьдаг ш дээ. Одоо тэр чоно хонь нохойг юу малыг барихад өө хээрийн данзан гуай хүртсэн гэж байж ярьдаг ш дээ. Ямар учиртайг бүү мэд. Хээрийн данзан гуай хүртсэн. «Оросоор ярив» Тэр чинь халх ах дүү нар. Л тэгж ярьдаг байх. Оо бичижийнэ. Бичиж байгаад халх ах дүү нар тэгж ярьдаг. «Оросоор ярив» Мэдэхгүй. Хээрийн данзан гуай хүртсэн. «Оросоор ярив» Данзан гэж хүний нэр тэ? Хүний нэр. Хүний нэр. Хээрийн данзан гэж. Одоо тэгээд тэр чоныгоо тэр юунд тэгдэг юм бүү мэд. Хүндэлсэн нэр нь юм уу, шоглосон нэр нь юм уу. «Оросоор ярив» Цээрэлсэн нэр юм уу. «Оросоор ярив» аа тэгээд хэцүү нэрт хэлэхгүй юу хэцүү нэрт? Хэцүү нэрт гэгч чоныг мэдэхгүй ээ. Мэдэхгүй ээ. Хэцүү нэрт ерөнхий. Хэцүү хэцүү нэрт гэдэг чинь одоо ижил нэртэй хоёр хүн бие биеийгээ хэцүү нэрт гэдэг. «Оросоор ярив» Ялангуяа манай халх ах дүү нар бол адил нэртэй улсуудаа хоёр биенийгээ хэцүү нэрт гэнэ. «Оросоор ярив» Тэрнээс биш манай хамниган буриадууд тэгж хэлэхгүй дээ. Тэгээд буриад яахав? Буриадад ижил нэртэйгийндаа очоод хэцүү нэрт гэхгүй л дээ. «Оросоор ярив» хамнигаан яахав хэцүү нэрт гэхгүй. «Оросоор ярив» Гүй байх аа. Үгүй ээ үгүй тэгж хэлэхгүй. Хэцүү нэрт хэлэхгүй юу? Амьдаа л гэнэ ш дээ одоо. Амидай? Тийн амидай ижил нэртийгээ. «Оросоор ярив» Хамнигаанчууд андагзай хэлэх үү? Энэ ямар утгатай? Найз л гэсэн үг шүү дээ. Тийн анд гэж хэлэлгүй яахав. Найз. Андагзай энэ найз. Андагзай мундаг байна аа энэ. Андагзай найз. Андагзай. Тэгээд энэ -зай нөхцөлтэй ондоо үг байгаа юм уу? Тиймэгзай томогзой томогзой хэлэх үү? Томогзой хэлэхгүй юу томогзой? Одоо мэдэхгүй. Томогзой та сонсоогүй юу? Үгүй ээ. Үгүй ээ. «Оросоор ярив» Томогзой гэдэг чинь одоо юугаа ч хэлдгийн бүү мэд. Юугаа хэлдгийн томогзой гэж бүү мэд. «Оросоор ярив» Андагзай гэдэг чинь одоо их л дотно найзыгаа л. Одоо бол анд гэнэ ш дээ. «Оросоор ярив» Ижил нэртэй хүмүүс андагзай гэж болох уу? Үгүй ээ. Үгүй. «Оросоор ярив» Андаалин андаалин. Анд гэнэ. «Оросоор ярив» Андагзай гэдэг чинь их л дотно найзууд бие биеийгээ тэгнэ дээ. Буриадчууд андагзай гэх. Үгүй үгүй. Хамнигаан. «Оросоор ярив» «Оросоор ярив» Андаалин буриадчууд хэлэхгүй юу? Үгүй. «Оросоор ярив» Халуун зай. Халуун зай. Тэгж хэлдэг үү? Үгүй ээ. «Оросоор ярив» Заримдаа та лам лам болохоор тэгээд нэр сонгодог уу? Хүмүүс танд ирээд нэр хайрлагтай тийм юм. Зөндөө байна. Зөндөө байна. «Оросоор ярив» Тэгээд та яаж нэр сонгодог вэ? Тэр чинь нэр сонгох их учиртай. «Оросоор ярив» Нэр гэдэг чинь бүгд учир утгатай. За. Утга учиртай. Хамаагүй нэр одоо бас ярьж болдоггүй. «Оросоор ярив» Амь насыг одоо нааш нь богиносгох нэр байна. «Оросоор ярив» Амь насыг уртасгах нэр байна. «Оросоор ярив» Өөрөөр бол нэрийг бол тэр хүнддэх гэж ярьдаг тэрний нь. Хүндэдсэн нэртэй хүүхэд байна. Өвчин зовлон юүхэн таарахгүй байх жишээтэй. «Оросоор ярив» Жишээлбэл нас богиносох нэр ямар нэр. Байна аа байна. Байлгүй яахав. Жишээлвэл. Одоо том хутаг хувилгаадын хаад ноёдын нэрийг өгдөггүй. Хүндэднэ гэж. «Оросоор ярив» Хамгийн гол нь тэр. Тийн том одоо мяндаг тушаалтай лам нар, хутагт хувилгаадын нэрийг өгдөггүй. Жишээлвэл Богд гэдэг нэртэй хүн байхгүй ш дээ. «Оросоор ярив» Тэгээд нэр солих ёс байгаа юм уу, нэр солих? Нэр солиход лүндөө бий. Өвчин одоо өвчин зовлон тасрахгүй. «Оросоор ярив» Тийм одоо хүүхдэд бол нэр нь хүндэдлээ гэж үзэж өөр нэр өгөх тохиолдол бий. «Оросоор ярив» Тэхдээ тийм дээр үед бол бүр их сонин байсан. Тийм. «Оросоор ярив» Одоо гаж буруу нэр өгдөг. Ямар нэр? Жишээ нь одоо тийм юу гэхиймдээ. «Оросоор ярив» Одоо муухай нэр өгдөг. Муухай? Тийн. Жишээлвэл одоо тэр ориогоол өвчин зовлон салахгүй одоо тийм жаахан хүүхдэд бол. «Оросоор ярив» Нэр нь хүндэдлээ гэж үзээд жишээлвэл одоо нохой шувуу ч гэдгиймуу манай энэ Биндэрт бол хүн нохой гэдэг нэртэй хүн байсан. Хун нохой «Оросоор ярив» Усан балан гэдэг нэртэй хүн бий манайд. Усан юу? Усанбалан гэж. Усанбалин. Балин балин. Тийн. Ийм нэрнүүд бол тэр жаахандаа л өвчин ороогоод хүн төрөн алдах лам тэгж л нэрий нь өөрчилж тийм муухай нэр өгч. Тэр муухай лам өгдөг вэ? Тийн лам өгнө. Лам өгнө. «Оросоор ярив» Эсвэл эсвэл аав ээж нь ч өгч болно. Хэрээ шувуу нохой одоо. Хэрээ шувуу нохой. Тийн тэгээд одоо манай буриадууд бол одоо тугал, бяруу гэх мэтийн одоо малын нэр өгнө. Тэгдэг байгаа. «Оросоор ярив» Тугалхан бяруухан тугалхан. Бяруузана Гэж тийм нэртэй зон буриадууд дотор их бий. «Оросоор ярив» Тэр дандаа л нэг хүнддэхгүй гэж тэр өвчин тийм нэр өгч байна. Эрэгтэй эрэгтэй хүүхэд эмэгтэй нэр өгдөг үү? Өгнө өө. «Оросоор ярив» Ялангуяа айлд хүүхэд тогтдоггүй айл байдаг. «Оросоор ярив» Хүүхэд тогтдоггүй. Охин хүүхэд л одоо байхгүй болдог ийм айлд төрхөн хөвүүнд хөвүүн төрвөл басган нэр өгнө. «Оросоор ярив» Тэгээ өхий нь ургуулаад тэр басган хувцсаар хувцлуулж нэг ойндоо юм уу эсвэл гурван ойнд нь хүртэл басган маягаар тэрнийг явуулна. «Оросоор ярив» Басган төрхөн байвал эрэгтэй нэр өгч эрэгтэй маягаар байлгана. «Оросоор ярив» Гурван жил хүртэл тэ? Тийн. «Оросоор ярив» гурван нас хүртэл гурван нас хүртэл. Аан сонирхолтой ш дээ. Тэр нь ямар учиртай юм гэхдээр зэрэг тэр айлд өчвүүн дахиж одоо байхгүй болохгүй үхэхгүй гэсэн тэмээ одоо тэр л өчвүүнийг тогтоохын эрхэнд тэгж хүйсий нь сольж нэрийг нь одоо сонин нэр өгч ингэж одоо. Энэ ямар утгатай, яагаад ийм ингэж хэлдэг? Урт настай сайн сайхан байлгахын тулд л одоо тийм нэг арга дом юм даа дом. «Оросоор ярив» Арга дом гээч монголын бас нэг батлагдаагүй шинжлэх ухаан шүү дээ. Тэгвэл мангас боохойгоос хамгаалах. Энэ чөтгөрөөс хамгаалах ёс биш үү? Айн? Энэ чөтгөрөөс хамгаалах. Биш ээ биш. Биш ээ? Биш. «Оросоор ярив» Тэр хүүгэд тогтохгүй учир тогтохгүй учир ямар вэ? Юунээ болж ийгээд л үхдэг, нах бардаг? Тэрний чинь одоо дээр үеийн ламууд ярихдаа анх л гэр бүл болохдоо л ёх зан заншил, ялангуяа өдөр судраа муу өдөр л одоо нэг гэрт орхон гэдгиймуу тийм юмнаас л болж байна гэж ярьдаг ш дээ. Тэрний нь мань мэт мэдэх биш ямар. «Оросоор ярив» Лусын хорлол байж магадгүй хүүхэд тогтоогүй. Байна байна байна. «Оросоор ярив» Тийм учраас манай монголчууд чинь өчигүүдийг харуй бүрий болоход гадуур их наадхадаггүй байхгүй юу. Шуугилдуулахгүй нэрээр нь дуудахгүй. «Оросоор ярив» Мөн одоо «Оросоор ярив» Мөн тэр гол горхи руу тэр нар тэр уулын толгойд очих юм уу харуй бүрий болоход тийшээ юу руу бах явуулдаггүй. «Оросоор ярив» Лусын хорлол газар усны гүйдэл хорлогдоно гэж үзээд тэгж бас цээрэлдэг. «Оросоор ярив» Эр хүн юу байлай бэр өөрөнгөө тэр хадам ав хадам ижий хоёрыг нэрлэдэг үгүйгү? Ярина л даа ярина тэр чинь. «Оросоор ярив» Том хүн том хүн байвал нэр солих юм байж магадгүй биш үү, том хүн байвал? «Оросоор ярив» Одоо нэгэнт насанд насанд хүрсэн том хүн байвал нэрий нь солихгүй л дээ. Нэр солихгүй. Үгүй үгүй. «Оросоор ярив» Нэр солино гээч нь ердөө л тэр жааханд нь гуравын дотор нь л өчигүүдийн нэр солих шаардлагатай бол солино, үгүй бол үгүй. «Оросоор ярив» Галын бурхан хамниганчууд тахидаг уу, галын бурхан? Хамниганд байдаг уу гэж байгаа юм байна л даа. За энэ жинхэнэ одоо ном зом уншдаг юм байдымуу үгүй юм уу. Гал тахихан гэж болдог л доо гал тахих. Энэ чинь хамниган буриад халхгүй л гал тахих гэж галаа хүндлэх баахан ном зом унших тийм одоо зан заншил бий. «Оросоор ярив» Ногоотой шөл. Галаа тахих гэж тийм юм байх байх. «Оросоор ярив» Шар тох юухэн галдаа өргөх тийм тийм. «Оросоор ярив» Тэгээ ангийн ангаа мах юуныхаа дээжийг өргөж болно тэр галдаа. «Оросоор ярив» Сүү гээч юмыг галд хийдэггүй байхгүй юу сүү. «Оросоор ярив» Тэрнээс бусды нь архи бусад юм хийнэ. Архи хийдэггүй. Архи болно. Сүү л болохгүй. «Оросоор ярив» Цайны давс хар цай липтон цай. Та бага байхад цай яаж хийдэг вэ, яаж хийдэг вэ цай? Цай яахав байгаа цайгаа нүдөөд л миний багад ч нютгаан уух ургамал их. Ногоон ургамал. Ургамал. Ай даа цай болгож уудаг ш дээ. Ямар ургамалаас? Мөнөө ч гэсэн одоо манай өчигүүд хөдөө гадаа явахдаа цай авч явдаггүй ээ. Тэр байгаа өвс ургамлаа уугаад л. Цайны ургамал монголд их байна. «Оросоор ярив» Ямар яг ямар ургамал байдаг вэ? Энд цайны ургамал гэж хөвөн оройт гэж байна. Шимтгэлээ буюу ботгоноон хошуу гэж өвх байна. Ботголоон хошуу? Тийн батганаан хошуу гэж. Аа бацгаан хошуу. Батганаа хошуу. Батганаан. Батганаан хошуу. Батганаан гэдэг чинь одоо ялааг батганаан гэдэг биддээ тийм ээ? «Оросоор ярив» Урд нь юу гэж хэлэв та, ямар ургамал байгаав тэр батганаан хошуу тэр? Аа тийн хөвөн оройт. Хөвөн. Хөвөн оройт. Хөвөн оройт. Хөвөн оройт? Хөвөн орой. «Оросоор ярив» банаштай шөл. Тэр хүний байх аа. Та юу захисан? Банштай шөл аа тэгээд. Ид ид өөрөө. Та юу захиалсан бэ? За. Та банштай шөл авсан уу? Мэдэхгүй ээ мэдэхгүй нэг та нар идэж байгтий. Та идээлээрэгтий идээлээрэгтий. «Оросоор ярив» Батганаан хошуу буюу аварга сорж гэж. Ер нь сорж л голцуу уудаг даа. Тийн. Энэ ууланд намаршаад ирэхдээр зэрэг ув улаан өнгөтэй болж хатдаг. Тийм ийм өндөр ургадаг өвс байдын. Тэрнийг манайхан сайнд хийгээд. «Оросоор ярив» Сайхан цай ш дээ ёстой гоё. Хятад цай байхгүй. Байхгүй. «Оросоор ярив» Хатаасан ногоон цай хэрчдэг ногоон цай байгаагү? «Монголоор биш» Оросын ногоон цай. «Оросоор ярив» Адил уу, адил юм уу тийм үү? За тийм л юм шиг байна за за. Сайхан хоололцгоогоорой. Сайхан хоололцгоогоорой. «Оросоор ярив» Батганаан хошуу, аварга цорж гэж тэр тэр хоёрыг л манайхан их голдуу цай болгоно доо. Аварга цорж чинь. Сайхан сайхан. Хамниган. «Оросоор ярив» Энэ чинь яадаг билээ? Шууд ингээд мушгих уу? Одоо мартаад байна шүү энийгээ. Ерэн найм гучин гурав. «Оросоор ярив» Байна байна хаана байна? «Оросоор ярив» Байна уу? Айн? «Оросоор ярив» Өө үгүй ээ үгүй. За за өөв үгүй хариагүй энэ цайны газар л байна. Одоо харилаа. Одоо дуусч байна. Та нар аль дэлгүүрт байна? Би очий. «Оросоор ярив» Өөв өөн за за за за. Айн за ойлголоо за. «Оросоор ярив» Чүлтэм. Монгол Гомбо гэдэг хүний хүүхэд юм уу? Тийн. Монгол Гомбо гэж хүний хоёр хүүхэд байгаа. «Оросоор ярив» Нэг Ширээтэр гээд манай ав хоёр. Ширээтэр нь Дадал өргүүлээд манай эцгийг ийш нь хүнд өргүүлээд тэгээд энэ хөгшинтэй суугаад тэгээд энд насыг барсан хүн. Тэгээд Чүлтэмийн аав нь монгол Гомбо юм уу? Тийн. Аан. Ээжийн чинь Цэцэг гэж ээж нь ээж нь ээж байгүй юүдээ. Ховороо гуайн ээж аав нь болохоор? Одоо ёстой бүү мэд ээ. Би мэдэхгүй. Одоо асууч. Товоорох гэж байна. Товоорох тийн. Товоорохын Дашцэнд гэж байгаа биддээ? Товоорохын Дашдондог Дашдондог гэж хэнийн? Тийн ах нь тэрний чинь. Дашдондог гээд нэг өвгөн байгаа. Нас барсым дээр үед. Аан за за энэ Товоорох гэдэг нь бол. Одоо ав нь. Аав нь юм байна тийм үү? Ээж нь хэн юм бол? Одоо ёстой бүү мэд ээ. Тэрнийг ёстой ёстой мэдэхгүй тэрийг чинь. Тэгээд юу юм уу баргажинаас ирсэн гэдэг нь үнэн. Тийн баргажнаас ир. Тийм л юм байдгийн. Муу мухар сухар гэж л ойлгодгийн. Ёстой бүү мэд. Хамниган. Түүний аав. Түүний аав бүгд хамниган. Тэгээд хэний Чүлтэм болохоор зэрэг монгол халх. «Оросоор ярив» Чүлтэмийн аав. Чүлтэмийн аав нь монгол Гомбо гэж. Тийн монгол Гомбо гэж. Монгол гэдэг нь зүгээр монгол гэсэн л үг болохоос нэр нь биш биз дээ? Тийм ээ энэ хуучин дээр үед худаг ухдаг хөгшинтэйгөө хоёулаа худаг ухаад ухдаг хүн байсан гэсэн. Тэгээд хоёулаа мөнхийн архидаж байдаг хоёр тийм хоёр хүн байсан гэж ярьдын бүү мэд ээ тэр нэг. Тэгж л одоо дээр үеийн настай улсууд ярьдаг байсан. Танай аавын чинь аав тийм хүн байсан гэж. Ах аа, та эгчээс асуугаарай. Түүний ээж ямар нэртэй байгаа вэ, хэн? Юу гэнэ? Ховороо гуай ижий тань ямар нэртэй хэн гэж нэртэй хүмб? Цэцэг. Нэргүй гэдийн. Нэргүй. Бас хамниган тэ? Тийн. Тэгээд Товоорох Нэргүй хоёр хоёулаа хойноос ирсэн үү, баргажинаас? Одоо тийм байлгүй тийм байлгүй дээ мэдэхгүй асуу. Нэргүй гуай хаанаас ирсэн бэ? Хойноос уу? Хаана аль нутгийн хүн бэ? Хойшоогоо хойно ака. Нэрий нь мэдэх үү та тэр нутгийнх нь нэрийг? Мэдэхгүй ээ би мэдэхгүй. Бусад нь бол Дадалын хойгуур орж ирсэн гэж ярьдын. Бүүр түүр ойлгоход тийм л байсын. Ёстой бүү мэд. Нэргүй гэсэн тэ? Оросоос л ирсэн хойноос л ирсэн гэхээс цааш мэдэхийм алга ердөө. «Оросоор ярив» Цагаан-Өмбөө гэдэг эмэгтэй байсан бэ энд? Цагаан-Өмбөө та сонссон уу? Аан нөгөө хэний Цагаан-Өмбөө гэж нөгөө нэг Дэчингомбо гуайн хөгшин чинь Лайчханд гэж эгч байгаа ш дээ. Тийн Лайчханд. Лайчханд гуайн ээжийг Цагаан-Өмбөө гэж нэрлэдэг. Аан тэгвэл байх тийн тийн. Тэднийхэн байх. Тэдний тухай яриулах уу? Мэдэхгүй юм даа тийм хүн. За асуугаарай. Цагаан-Өмбөөгийн талаар та мэдэх үү? Ярьж өгч чадах уу? Цагаан-Өмбөө. Аанхан. Үгэй. Би одоо мэдэгүй. Тэрөөдөө чинь талад байгаа. Манайхан чинь тэр Бөөрид байдаг байсан. Аан за за. Тэгээд сүүлд Цагаан-Өмбөө гэж ямар нэг ярижисан одоо мэдэкүй. Би жижихэн багахан байсан байх аа. Муухан муухан мэднэ ээ. Хэн гуай танай нөхөр юу ан ямар ан хийдэг байсан бэ? Тэгээ ан хийхдээ юу юу хийдэг байсан? Анд гарахын өмнө юу хийдэг байсан бэ гэж асууж байна. Өө кийхкүй юм байхгүй. Мод чилуу кийкү. Ан гөрөө. Ямар ан хийдгэв? Айн? Ямар ан алдаг байсан бэ? Өө гахай махай. Гахай. Баавгай. Баавгай. Алакуй юм байхкээ. Тэхэд ямар хорио гэж байсан бишд. Анд явахдаа уул хаданд уул овоонд янз бүрийн юм өргөдөг ийм тийм байсан уу? Өргөдөг байсаан. Өөрөө аваад явах. Юу авж явах уу? «Оросоор ярив» Жижихэн савлаг хийгээд. Юу? Юу авч явдаг вэ гэжээнэ өркө. Цагаан идээ л ааруул мааруул. «Оросоор ярив» Тийм юмаа мань мэт мэдэхгүй ш дээ. «Оросоор ярив» Малын заяач тухай. Заяач уу? Малын заяач. Тэрийг бол мэдэхгүй байх аа. Тэхдээ хэн юу Ховороо гуай та заяаш гэж сонссон уу, заяаш заяач заяач? Заваал ий? Заяач заяа заяа заяач гэж сонссон уу? Сүгжиг өгдөг үү, зовоодог уу? Заяач. Жолооч ий? Заяач. Залаа малгын уу? Малын заяач. Малын заяач гэж сонссон уу гэнэ. Үгүй үгүй «Монголоор биш» Мэдэхгүй юу? «Оросоор ярив» Ер нь Биндэрийн хамнигад «Оросоор ярив» «Оросоор ярив» мэдэМэдэхгүй байх аа мэдэхгүй мэдэхгүй мэдэхгүй. «Оросоор ярив» Заяач. «Оросоор ярив» Загас ээ дээ мэдэхгүй. Загас агнадаг байсан уу загас? Гогол уу? Загас загас. Аан зөндөө байгаа биддэ Балжирын голд. Ямар загас барьдаг байсан бэ танай нөхөр? Өө янз бүрийн юм л барьдаг байсан. Гутаар. Гутаар загас барьдаг байсан уу? Бүр төө томыг юу гэх? Тул. Аан тул. Тиймийг зэвэг агнадаг байсан. Зэвэг. «Оросоор ярив» Ямар жимс түүдэг байсан бэ? Өө мойл, улаагана, гүзөөлзгөнө тэгээл зөндөө л түүгөөл манай нутагт ургадаг байгаа. Гүзээлзгэнэ. Аа гүзээлзгэнэ. Үхрээ нүд. Үхрийн нүд. «Оросоор ярив» Нөрс гээл зөндөө ургадаг байсан. Нэрс. Энэ жил ургаа мөнөө жил ургаа гээл тэгээл байдаг. Мөөг мөөг түүсэн. Мөөг түүдэг байсан уу, иддэг үү гэнэ. Түүдэг түүдэг. Цагаан мөөг иддэг байсан хоолондоо хийгээд. «Оросоор ярив» Мөөгөөр ямар хоол хийдэг ямар хоолонд мөөг хийдгийн бэ? Шөлөндөө кийхө ийгөөл давс кийгээл усанд чинаад буцалгаад иддэг байсышдээ. «Оросоор ярив» Одоо энэ төвөөс ийшээ бүр замгүй ургадаг байсан. Мөнөө ч айл амьтан олон болоод ургадаг ч юмгүй л дээ үгүй ч. Төвөөс урагшаа. Базаргүр гуай та тэр мөөг зөөг түүж байсан уу? Үгүй. Дээхэн үед энэ хойно хөдөө малтай байхдаа мөөгний хүрээ гэж замгүй нэг түүж үзсиймаа. Нэг ховор байхад нь явсан. Ганц хоёр. Та тэр хийсэн хоол унды нь идэж байсан уу? Идэж үзөөгүй. Ямар ургамал түүдэг байсан бэ? Юу эмчилгээний юу? Тийн. Аа тэр ч мэдэхгүй байх аа даа. «Оросоор ярив» Ховороо гуай. Айн. Ямар ургамал түүдэг байсан бэ, эмчилдэг ургамал мэдэх үү? Ямар эмчилгээнд хэргэлдэг ургамал мэдэх үү гэж байна. Мэдэхкүй ээ мэдэхкүй. Над тийм ургамал ургамал уу? Нөгөө яр шархандаа нөгөө ингээд шархадвал ингээл наадаг эд нар юм мэдэх үү? Чицага алдвал юу уудгийн? Өө чицага алдахад хар буурцаг байгшидаа. Тэрөөнийг өгчисан бид буцалгаал ямар ч юманд уугагтийсан. Өшөө юу байх. «Оросоор ярив» Таван салаа буцалгаж уугах. «Оросоор ярив» Гэдэс гүзээ юмгүй болоход. Гэдэс өвдөхөд тэ? Ингээд нөгөө гараа огтлоод зүсэхэд шархдуулахад ийм одоо шарханд юу сайн бэ? Ходоодонд уу? Шарханд шарх. Одоо мөдөкүй тэрнийг. «Оросоор ярив» Тэнгэр дуугарахад яасан бэ? Буян нүгэл гэж сайн муугийн тухай асуух юм уу тийм үү? Аа за за. Ховороо гуай тэнгэр дуугараад их цахилгаан цахиад бороо ороход хашгирдаг уу? Хаширдаг хаширдаг. Та нэг хашхираад үзүүл дээ. Хөөе. Тэнгэр цахилгаан ийгөөд цахиулаа шүү даа. Тэгээд энэ дүлий болоо. «Оросоор ярив» Тэгээд үс мүс нь ингээд шатсышдаа тал үс нь. Тэгээд тэр үедээ хашхирахгүй яасан. Цахилгаан цахиулаад цахиулсан газартаа газарт нь широонд булдаг байсан урд. Тэгээ намайг тэгэхэд мэдэх биш даруулж байж бушуухан одоо өмч дуудаад түргэн аваачаал ацарсан. Тэгээл эмнэлгэд хэвтээл яр шарх болоол тэгээл дүлий болоол. Яр шарх болоол. Тэрэнд нь өөр эмнэлгээс өөр юм түрхээгүй юу? «Оросоор ярив» Үгүй эмнэлгээр дандаа нөгөө үмхий ногоон тос бийшдээ. Аа тийн. Тэрний чинь л түрхсийшдээ. Аан. Тэгээд үсэнд энэ чинь буржийгаад шатсан байсын. Тал нь шүү энэ чинь ингээд тал бие нь ердөө л. «Оросоор ярив» Тэгээл тэрнээс хойш дүлий болсын. Уг нь гайгүй байсын. «Оросоор ярив» Ямар л олигтой байв гэж дээ. Хэдэн настай байгаа вэ энэ буурал? Сая хэдэн жилийн өмнө билээ? Наян долоотой байв уу тэхлээр. Биш ээ хэдэн жил өмнө үү? Хоёр гурван жилийн өмнө байна уу дээ. Тийм үү? Саяхан ш дээ. «Оросоор ярив» Тийн. «Оросоор ярив» Дөрвөн жилийн өмнө байхдаа. Тэхэд байгаагүй. Дөрвөн жилийн өмнө биш гурван жилийн «Оросоор ярив». Гурван жилийн өмнө тэ? Би дөрвөн жилийн өмнө байсан. «Оросоор ярив» Энэ хөдөө бас нэг хамаатных байдгийн тэднийд очиж. «Оросоор ярив» Би байсан байсан. Гурван жилийн өмөн. Бүүр нэг саяхан юм уу? Хоёр удаа цохиулсан? Үгүй үгүй. «Оросоор ярив» «Оросоор ярив» Тийн тийн тийн тэрнээс чинь дараа. «Оросоор ярив» Тэр үед бас ирж байлуу? Да. Тэгвэл гурав биш дөрвөн жилийн өмнө эд нар дөрвөн жилийн өмнө ирсийн байна. Тэхээр тэр үед цохиулцан байсын байна. Тэхээр тэр жил юм байна тэ? Асуу даа. Тийм байна тийм байна тийм байна. «Оросоор ярив» Энэ хойно хөдөө байж байгаад буусышдээ. Онон үртэй байсан тийн. Бороо л гуйж байж одоо бараг тэр чинь тэгээл хальж байсан. Тэгүүл эд нар дөрвөн жилийн өмнө ирэхэд мэджээсэн. Тэгээд цохиулцан байсан гэжээшдээ. Тэгээд. Дахиж цохиулсан. Тийм л биддээ. Буруу санасан юм байна. Зүгээр ш дээ. Тэхээр дөрвөн жилийн өмнө юм байна л даа. Дөрөв юм уу таван жилийн өмнө. Тэгээ гурван жилийн өмнө биш юм байна. «Оросоор ярив» Гүйдэлтэй газар. Тийрэн гэж миний бодлоор бол шууд авгалдай л гээд асуувал мэдэх байх гэж бодож байна. Тийрэн гэхээр Бадарч гуай чинь л гэхээс мань мэт. Бадарч гуай тэгээд тийрэнгий чинь мэдэхгүй гээд байгаа байхгүй юу. Асуух юм уу? Асуу асуу. Ховороо гуай та тийрэн чөтгөр авгалдай гэж мэдэх үү? Авгалдай? Тийрэн чөтгөр. Мэдэкэй мэдэхгүй. Тэхдээ авгалдай гэж мэднэ биз дээ? Авгалдай гэж миний бага байхад яригчсан. «Оросоор ярив» Авгалдай гэж юу вэ? «Оросоор ярив» Тэр авгалдайг юу гэж ярьдаг байсан бэ? Чөтгөр мөдвөөс авгалдай гэж ярихы дуулсан «Монголоор биш» сая би дуулваа. Авгалдай тэгээд чөтгөр. «Оросоор ярив» Авгалдайн тухай юу гэж яригчсан бэ? Тэр нөгөө авгалдайн тухай мэдэхгүй. Гэхдээ ер нь бол авгалдайн тухайн ярьж байхыг сонссон гэж байна. «Оросоор ярив» Авгалдай гэж ингэж. Та авгалдайн тухай яриа домог сонссон уу? Нөгөө хэн гэж Зүүнбаянд байдаг нөгөө Ринчинням гуайгийх чинь авгалдайтай гээд байдаг байсан уу үгүй юу? Тийн одоо энэ Галсанханд багшийх ш дээ. Тийн. Тийн тэднийх авгалдайтай л гэж ярьдаг. гадны хүн гадны хүн орж унтуулдаггүй гэж ярьдгийн. Тэгээд гэрийн хаалга дээр хөрөө зараа тийм юм байгаа юм уу? Хаалган дээрээ янз бүрийн хөрөө, зарааны үс эд нар өлгөж домнодог уу? Үгэй үгэй. Би л мэдэхгүй. Би миний бага энэ тэрт тавьж байгаагий нь мэдэхгүй ердөө. «Оросоор ярив» Күүгсүүд бага байхдаар улаан даавуу хайчлаад ийгөөд кийдэг байсан. Күлсөөтэй мүлсөөтэй байха. Тэрнөөс биш ийм мэдэкүй. «Оросоор ярив» Хүүгэд том болохоор тэрөөнийг хэрэглэхээ болино. Юу ийм хушуутай улаан даавууг хэлж байгаа биз дээ? «Оросоор ярив» Үс хайчлах юм ёс. Хэн Ховороо гуай үсээ яадаг вэ? Хэдний өдөр үсээ авдаг вэ? Хүүхдийн үсийг хэдэн настайд авдаг вэ? Үсээ хамаагүй өдөр судар харалгүй тайрч болох уу? Хүүхдийн үсийг чинь одоо төгш өдөр л авдаг ш дээ. Гаргай төгсдөг. Хамаагүй л тайрч л явсан дөө. Манай монгол ямар тийм мэдэх юм байгаагүй. Лам хумар гэж байгаагүй. Сүүлийн үед бий болохоос. «Оросоор ярив» Хойноос нөгөө буриад нэг авгай айлчин ирээд манай хэнээ ажлын газарт. Тийгээл цуглаал хурал болохжийн гэх. Бурханай хуралгу ямар хурал. Үгэй тийм юм мэддэггүй. Юу гэнэ гээчивч. Манай хойноос арай лам хуврагны хуу бийлээ. Энд тийм юм байхкэгү. Байкү ээ байкү ээ. Тэрнээс ухаалаг хурал гэжийнэ гэхдээр өө цуглаан юм уу тэр чинь хурал гэгшив гэдэг байсан. Тэгээ манайд сүүлийн үед л бурхан тахилыгаа тахидаг болоошдээ. «Оросоор ярив» Могой гэрт орвол тэгээд яахав? Ховороо гуай могой гэрт ороход яадаг вэ гэж байна. Ногой яахал? Могой могой. Ногоо яахмэнэ? Могой могой гэрт ороход яах вэ гэнэ. Өө өнө яаж яваа юм бэ гэхээс сүү дусаагаад хаядагсандаа. Сүү дусаагаал гаргаж хаядаг. Толгойд нь сүү дусаагаал тийн. «Оросоор ярив» Тэгээд цаашаа явагч. Үг хэлдэг үү? Ямар үг хэлдэг, ямар нэг үг хэлдэг үү? Үгэй үгэй. Могой чуулган таарвал тэгээд яахав? Могойн чуулган дээр тааралдаж байсан уу? Тааралдвал яадаг вэ гэнэ. Таарвал нар зөв эргээл гараадагч. Зам дээр энэ тэр би тааржил байсан. «Оросоор ярив» Могой алах цээртэй юу? Цээртэй. Ер нь бол цээртэй. Могой алах цээртэй юу, алж болох уу гэнэ. Алвал яах бол гэнэ. Алж үзөөгүй ээ. Мэдэкүй одоо яагал. Ав ижий минь битий алагтий болку ээ гэгчсан. «Оросоор ярив» Могой алж болохгүй ээ. Тийм байх тэ. Би могой жилтэй бас алж болохгүй. «Оросоор ярив» Иля. Би бас могой жилтэй. Та бас могой жилтэй. Би бас могой жилтэй. Тэр хүн бас могой жилтэй. «Оросоор ярив» Нэг жилтэй хүмүүс яаж нэрлэдэг вэ хамнигаанаар? Мэднэгүй ээ. Нэг жилтэй хүмүүс могой жилтэй, та могой жилтэй бид яахав? Үеөлүүд юм биш үү. Үеэлжин. «Оросоор ярив» Арван хоёр жил тэр юутай. Мэддэг юмнаас нь арай тойруу юм яриад байна даа тэ? Юу асуувал аягүй сайн мэдэх бол? За хэцүү л байх аа даа. Манай эд чинь ер нь ядарч л байна. Ядарсан тэ? Гучин дөрвөн настай юм чинь. «Оросоор ярив» «Оросоор ярив» Та хэдэн оных вэ? Тавин гурван оных. Аан тавин гурван оных. «Оросоор ярив» Могой жилтэй. Өшөө өшөө. «Оросоор ярив» Хөөгөөр хөөгөөр ингэдэг. Нөгөө хөө юу? Хөгөөр толбо. Жижиг хүүхдэд тэ? Жижиг хүүхэд. Дуулахгүй чангахан хэлэхгүй бол. Зүгээр зүгээр. Нялх хүүхдийг нөгөө хамар дээр нь хөө түрхдэгшдээ. Тийн. Тэр ямар үед тэгж түрхдийн. Яагаад түрхэдгийн? Үгүй тэр өлзийтэй ийшээ тийшээ явахдаа юм халдаахгүй гэж түрхдэг байгаа юм бишгү? Өдөр шөнө шөнө өдөр. Тийн шөнө өдөр явахдаа. Шөнө явахдаа түрхдиймүү эсвэл өдөр явахдаа түрхдэг үү? Ялгалгүй түрхдиймүү? Үгүй шөнө өдөр гадагшаа гарах болохоороо түрхээд гаргадаг байсан. Аан. «Оросоор ярив» Энэ зэрэг нэмэхдээр чинь зүүдэлтэл түрхдэг. «Оросоор ярив» Энэ. Тийн энэ хамрын ийгөөл түрхдэг байсышдээ. «Оросоор ярив» Нөгөөдхөө асуух юм байна. Ер нь бол асуултаа давтаад давтаад явчий тэ? «Оросоор ярив» Юу хүүхдийг энэ сарны гэрэлд одоо том тэргэл сар, арван тавны сар ч юм уу тийм том сарны гэрэлд гаргаж болох уу? Хүүхдийн нүүрэн дээр сар тусгаж болох уу, болдоггүй юу гэнэ. Сар тусхаж ээ? Тийн. Болхогүй. Болохгүй. Яагаад? Яагаад вэ гэнэ. Хэн мэдхэв. Бүү сар тусхагтий гэлцэжсан. «Оросоор ярив» Сүүжний яс хагарсан. Гэрт хонож болох уу? Ховороо гуай, нөгөө сүүжний яс байна ш дээ. Тэр сүүжний ясыг гэрт хонуулж болох уу, болохгүй юу? Яагаад хонуулдаг үгүй вэ гэнэ. «Оросоор ярив» Хэн мэдхэв хага цохиод хаягтий л гэгчсан ав ижий маань. Ямар ч учиртай яах ч юм мэдэкүй. Сүүжний яс хагалдаггүй. «Оросоор ярив» Бөх барилдагч энэ яасан? Битүү юм уу? Түүнээс гадна бөх барилдагчны яс нас барсан хойш тэгээд хулгайлсан бэ? Тийм ёс байгаа юм уу? Тэр ингэж асуугаад байна аа. Нөгөө бөх байна ш дээ хүмүүс. За. Бөхийн тийм хүмүүс нас барсных нь дараа хулгайлж мулгайлдаг тийм юм байсан уу? Асууя. Би ч гэсэн бас мэдэхгүй л байх гэж бодож байна. Тэхдээ асууя гэж боджээнэ. Аан хэн Ховороо гуай та бөх хүн нас барсных нь дараа ясы нь яадаг вэ гэжээнэ. Юуны яс аа? Бөх том бөх хүн нас барсных нь дараа ясы нь яадаг вэ гэнэ. Бурхан болходоо юу? Тийн тийн. Урд нь манайхан чинь нохойн дуунаас хол хүүхдээ тавихгүй ээ гээл нохой дууны хажууд л тавьдаг байсан. Аан за за. Тэгээ дүлий болсон байдаг байсан хөдөө хоноод эргээд очиход. Нөгөө юу яачлаа. Хүүхэд нас барсны дараа нохойн дуунаас холгүй биеий нь тавьдаг байсан гэнэ ээ. Мөнөө тэхэ болиовий. Хайрцаглаад юу яах. Хүүхдийн нас барсны дараа биеий нь. Биеийг нь нохойн дуунаас холгүй тавьдаг. «Оросоор ярив» Аа нохойн дуунаас хол. «Оросоор ярив» Тэр бөх нөгөө бөх барилдана гэдэг ш дээ. Бөх хүн байдаг биддээ сайн бөх? Тийн. Тэр хүн нас барсных нь дараа ясы нь яадаг вэ гэжээнэ. Бүү мэд ээ. Яс нь тэндээ байдаг байсан юм биш үү? Байхгүй болсон газартаа хүн очиж харав. Харин тийм ээ. «Оросоор ярив» Чино нохой иддэг байсан юм бишгү? «Оросоор ярив» Нохойд өгдөг. Хүүхдийн шүд унахаар нохойд өгдөг үү гэнэ. Нохойд өкө. Гурил юу яагаад Ориогоод. Муу шүдий минь аваад сайн шүд өгөөрэй гээд үгөгчисан. «Оросоор ярив» Гуриланд боогоод нохойд өгнө. «Оросоор ярив» Хэн ах аа Ховороо гуай ядарч байгаа бол уу гайгүй бол уу яах бол? Ядарч байгаа юм даа. «Оросоор ярив» Та ямар ажилтайв, ямар ажилтай байгаагтий? Би юу? Таныг ингэнэ ээ ямар ажил хийж байсан бэ гэнэ ээ. Энэ модны үйлдвэрт байсын. «Оросоор ярив» Эсгий гэр мэр хийдэг тийм үйлдвэрт байсын. Гэр ахуйн цех гэж байлаашдээ. Тийн. Тэнд байсын. Артилд уу? Тийн тэнд чинь гучаад жил ажилласын. Арван долоон наснаасаа л цэрэгт явдаг цэргээс халагдаж ирээд ажиллажээсэндээ. «Оросоор ярив» За маш их баярлалаа. «Оросоор ярив» Их баярлалаа. Зөндөө их юм мэдэж авлаа гэнэ. За. Та одоо нөгөө янз бүрийн Ховороо гуайгаас сонссон юм байхгүй юу? Энэ бидний зүгээс жижигхэн бэлэг. Баярлалаа баярлалаа. Танд ах аа бас. Баярлалаа. За энийг авъя аа. За баяртай. За баярлалаа. Сайн яваарагтий.