Davaazana.hunter.230725.2nd.microphone.dji.1.WAV 30:50 минут М1: тэгээд ан явахдаа энэ хангай баавгай, чоно, буга, гахай нэрээр дуудах уу дуудахгүй юу анчин хүн би хангай ан хийхээр явж байна тэгж хэлж болох уу цээртэй юу цээргүй юу Х1: болно л доо манайхан бол явахдаа… бас л анд явахдаа одоо тэгээд люди разные тэр чинь уламжлал байдаг гэхдээ бид нар явахдаа бол ууланд явахдаа эхлээд тэр чинь хангай дэлхийдээ цайгаа чанаад цайныхаа дээж мээжийг өргөөд тэгээд хангайдаа бол за хангай дэлхий минь ээ бид нартаа буянхишигээ хайрлаачээ тэгээд одоо гулин хусдаг чоно, улаан шаргал үнэг, халтар халиун буга бүгдийг хайрлаачээ гээд гуйдаг хангайгаа сахиж гуйдаг тэгээд ан алаад одоо тэр амьтнаа алчаад алаад тавихдаа янзлахдаа болвол бүх юмыг ерөөсөө хаяж болохгүй гэдэс мэдсээ цэвэрлээд арилгаад яг баран тэр хонь гэдэс кишки энтрээ цэвэрлээд иддэг ш дээ тэрэн шиг манайхан одоо в последнее время молодые они бүгдийг алаад тэр хонийг бүгдийг алаал гургуулаад тэгээд энтрээс а раньше болохгүй бол тэрийг гол толгойг голову нь тасдаад модон дээр тавиад хадан дээр тавиад одоо болуул М1: модон дээгүүр хэвтээ модон дээр Х1: босгож байгаад тавьчихна тэгээд юу яадаг тэр чөмөг юу гэдэг билээ чөмөг эдрийг нь ташна хутгаар ташиж паштет иднэ уруул муруул хамгийн вкусные амттай хандгайны уруул нельзя стрелять раньше было можно хандгай стрелять, сейчас совсем нельзя М2: таны хувцсанд зүүж болох уу энэ микрофон Х1: тэрийг чоныг чинь одоо манайхан юу гэдгийн сайран хөлт ч гэдэг юм уу хангай, боохой, хээрийн нохой ч гэж ярьдаг Х2: цээрлэж ярьдаг Х1: дандаа цээрлэж хэлдэг л дээ чоныг бол буга ч одоо юу гэж хэлдэг байсан юм бэ дээ хандгай юуг чинь дээр үед одоо цээрлэж гэж хэлдэг би бас сайхан мэдэхгүй байгаад байна цээрлэж хэлж байгааг бол М1: бугын мах идэхдээ цээрлэх үү Х1: бугын махыг бол иддэг тэхдээ бугын махыг бол хууч өвчтэй хүн идэхэд болуул тэр өвчин дахиж хөдөлдөг гэж ярьдаг бас гөрөөс бол юу байхгүй ш дээ тэр чинь цөс байхгүй тийм учраас тэр Последнее время саахартай хүн, диабеттэй хүн иддэг гэж хуучин дээр үед бол төрсөн хүн хүүхэд төрөөд тиймээ хүүхэд төрөхөд гөрөөсний махаар шөл хийж өгдөг холострин байхгүй. Не жирный. Когд ародила мясо антилопы, оно не жирное. А если мясо оленя ест – снова болит Х1: тэгж ярьдаг тэгээд бугын махыг идэхэд чинь болуул царцдаг байхгүй юу чанаад ирэхээр царцчихдаг тиймээ ийм учраас чанангуутаа когда кипятят тэгээд болохтээр зэрэг аваад хүйтэн усанд хийчихдэг тэгээд идэхэд царцахгүй тийн М1: А какие есть охотничьи приметы? анчны бэлэг бий юу сайн болно муу болно тийм юм байна уу ан хийхээс өмнө жишээлбэл үнэг таарвал муу байна тэ ондоо юм бий юу Х1: тийм юмнууд бол байж л байсандаа дээр үед тийм юм байсан анд явж байгаа хүн туулай таарах юм бол одоо туулай орчих юм бол аан их сайн олзтой явах юм байна гэж тэгж ярьдаг байсан үнэг таарахад болуул эндээс отсюда ингээд явчих юм бол слева справа аан энэ ан таарахгүй юм байна А если отсюда эндээс явах юм бол өвөрлүү орлоо гэсэн үг М1: А если лиса идет со стороны пазухи, то все хорошо Х1: тэгж бас ярьдаг л даа бид нарт тийм ярианууд бол зөндөө л бий л дээ янз янзын М1: ондоо бий юу Х1: янз янзын юм ярьдаг тэгээд бас хангайн сэтэртэй амьтад байдаг янз янзын хангай дотор чинь бас энэ ууланд явж байхад нэг тал нь лось нэг тал нь олени рога - один рог лося один оленя байдаг бас заримдаа так бывает Х1: тэрийг у нас в дархане был там один старик охотник, ну я с ним не ездил тэр охотник явж байхад ярив манай тэр анд явж байхад тэр олень тааралдсан гэж байгаа он сначала не знал о нем, тэрийг харчихад после ну я долго не буду жить, так нельзя сказал М1: эзэн байсан – у коготорого с одной стороны лосиные рога, а с другой оленьи Х1: энэ уулын хангайн эзэн байсан гэж. Х1: Тэгээд через несколько месяцов тэр үс нь тал нь цагаан болоод тал нь хар болоод тэгээд удахгүй би миний нас гүйцсэн юм байнаа тэр хүний бас өөрийн сэтгэлийг нь яагаад сахал нь бас тал нь цагаан тал нь хар болоод үс нь тэгж байгаад нас барсан ш дээ тэр хүн тэрийг харж байхгүй бол ярихдаа заавал сначала надо биноклем харах хэрэгтэй тэр чинь 5 сарын бишээ юуны найман сар хүртэл ан хийж бас хамаагүй не разрешают вообще тэгээд тэрэнд чинь төрдөг үе хээл авдаггүй тэр үед бол алж болохгүй манай ангийн хуулиуд нарийн хуулиуд бий загас дээр ч гэсэн ерөөсөө бүхэл ан дээр хуулиуд байгаа манайх одоо хулгай хийгээд браконьерууд М1: баавгай ичихдээ тэгээд ан хийсэн үү дээр үед Х1: дээр үед бол хийж байсан М1: яаж хийсэн бэ Х1: тэр чинь баавгайн ичээнд нь очоод мод ингэж нүхний аман дээр ингэж тавиад тэгээд юм шидэж уурыг нь хүргэдэг и кудают туда камень или что-то там может стреляют тэгээд гараад ирэхээр нь зэрэг юугаар хавчиж байгаад тэгээд тэрийгээ Davaazana.hunter.230725.2nd.microphone.dji.1.WAV 10:17 М1: А какие-нибудь слова говорят при этом? үг хэлэх үү аль нэг үг Х1: честно говоря, я не знаю М1: А когда несколько человек на охоту идут, они договариваются заранее? Можно говорить вот: мы идем на охоту, или прямо не говорят и специальными знаками договариваются? Х1: Ну, честно говоря, люди разные. Так что… М1: А традиционный способ? дээр үед Х1: дээр үед ч гэсэн анд болуул специально огранизовал на волков стрелять щенков, чтобы из норы щенков стрелять. Раньше был. Там дают бензин, патроны, надо стрелять, щенки надо тэрийг нүхнээс нь авах яма там так сказать тэгээд тэр волчица алах хэрэгтэй тэр дотор нь щенок гөлөг нь дөнгөж гарцан иймхэн иймхэн жижигхэн юунууд байдгийн тэгээд хоёр салаа ийм и считают их там нэг чононд 8 9 тийм юу гардгийн чононы хоёр салаа байдгийн тэрийг раньше там если 9 то посчитать можно если 1 щенок 30 тугриков деньги давали тэгээд мөнгө өгдөг байсан тэгээд 1 чоно алахад объединение нэг хонь өгдөг манай монголд бол хонь мал их барьж иддэг раньше было шагнадаг байсан одоо бол штраф. Если барана украдет. да. и в месте в каком, объединение, где они овец крадут, а сейчас лицензия, а без лицензии тоже штраф М1: ганзага нийлэхгүй тийм юм сонссон уу Х1: ганзага нийлэхгүй недоверенный человек, невезучий человек гэж ярьдаг тиймээ если с вами поедет, ничего не видит, ничего не стреляет – невезучий человек тэгээд раньше и сейчас тоже доверенный человек явах бол если в близи номер машины увидишь, то все – с кем надо есхать, со своим доверенным человеком. в последнее время трудно сейчас М1: А перед охотой сан тавьдаг уу Х1: бывает некоторые бывает сан тавьдаг байсан тэгээд мэргэлдэг байсан с каменным или любом, гадают, можно туда или нет чулуу татах гэж ярьдаг. М1: А Охотник сам гадает или к человеку ходит? А как делает? Х1: Сам-сам, старики 41 чулуу гэдэг бол 41 газрын голоос авсан чулуу байх ёстой гэж газрын гол уснаас из речки тэрийг казакууд сайн хийдэг байсан 41 чулуугаа эхэлж хаяад дараа нь шившэж байгаад хаяад тэгээд тэрийг чинь 3 3 газарт хуваагаад тэгээд эндээс яахад чинь миний толгой тэнд байна энд байна миний зам сайхан байна миний олз омог их байх юм байна энэ болохгүй юм байна энтр гээд бүгдийг нь тэр хэлдэг байсан зарим хүн бол яг хэлдэг тэгж сайн мэддэг хүн бол байсан хуучин болуул М1: та мэднэ үү яаж хийдэг Х1: би бол сайн мэдэхгүй ээ зарим хүн бол зоос гэж ярьдаг зарим хүн бол шагайгаар мэргэлдэг зарим хүн бол эрхээ тасдаад мэргэлдэг ну разные Как учат вообще не знаю, я тоже би бол тийм юм сайн мэдэхгүй миний настай байсан ч гэсэн социализм бид нарт болуул. иногда разрешили иногда нет М1: Когда охотник ночует в лесу какие-то специальные меры защиты делает то духов не зна от чего-то нехорошего в лесу Х1: модонд явахад бид нар болуул раньше было я не знаю вообще, в мое время опасно было, не слышал, много там было, ну я вообще почти 50 лет на охоту ездил, но несильный охотник просто всех стрелял, а ночую когда яахав модоо түлээд если зимой костер делали чистили и делали тэгээд унтдаг бид нар морьтой явбал яахав тэнд нэг жижигхэн тах юу гэдэг билээ по-русски типа шубы дэли тахыг аваад морин дээрээ ганзагалаад явчихна последнее время там машины палатки а раньше вообще тийм юм байгаагүй цасаа цэвэрлэж байгаад мориныхоо тохмыг тавьж байгаад л тэн дээр унтаад л өгнө тэд ч яахавдээ буга чинь тэр яг тэр он орет этот олень громко одоо хээлтүүлэгний үе явдаг ш дээ когда гон у оленей тиймээ тэр үед бол бид нар бугын дуу сонсох дуртай их гоё ш дээ М1: та буга дуугарах чадна уу Х1: чадахгүй ээ манай тэр настайчууд бол тэр юунууд урам гэж хийдэг өөрсдөө зарим хүн болуул буугаараа дуудна тэр бууныхаа авчхаад тэгээд тэрүүгээрээ яг юу шиг дуугаргадаг бас их адилхан дуугаргадаг бас чоно шиг ульдаг хүн бас байна тэгээд ууланд очоод л яг чоно шиг улихад гүйгээд л ирдэг шууд тэрийг яаж хийдэг бид нар бас чадахгүй ш дээ никто, не все хийдэгүй Davaazana.hunter.230725.2nd.microphone.dji.1.WAV 20:28 М1: та тийм юм хийдэг үү Х1: хийдэггүй тийм юм тэрийг сайн хийдэг хүн бол улихад л чоно бол өөрөө гүйгээд ирнэ тэгдэг чадахгүй хүн улих юм бол зугтаагаад л яваад өгнө чаддаг хүн өөрөө дуугарахаар яаж тэр дуу дуугардгийг мэддэггүй бас тэрийг сайн мэдэхгүй буга бас дууддаг хүн буга нь ирнэ бид нар бол бас нэг тийм ном хууль дүрмээ сахиж явдаг согоо могоо тийм тэр юуг нь хээлтэй үед бол буудаж болохгүй одоо бол хамаагүй хулгайгаар хамаагүй браконьер, не уважают вообще бид нар баавгай энтрийг чинь хааяа нэг алдаг тэгээд тэр одоо хэдэн гэр байхад чинь буга алвал у каждого тараагаад хуваагаад хуваагаад иддэг разделывают тэр үед одоо тэгэх юм бол все, разбирают завтра уже полицию не вызывают последнее время человеческий юу ч байхгүй я знаю русские тоже би чинь одоо багаасаа одоо дандаа орос найз нөхөдтэй явж байсан последние 40 с чем-то лет дандаа оросын элчин сайдын яам консул энтр надад итгээд найзлаад нөхөрлөөд дандаа надад ярьдаг загас жараахайнд явдаг анд явдаг намайг чинь намайг уважают одоо оросын найрамдал медаль мидаль энтр авна би чинь оросоос л медаль энтр авдгийшдээ за алив машин бариач гээл би чинь одоо 80 настай байхад ямар машин барих гэхэд аа та монгол хүн байна ш дээ давай-давай тэгээд өөрсдөө аялал зугаалга машин бариад явбал тэгээд барьдаг почему тэгээд потому что когда я за рулем то тэгээд куда куда, а вы сами знаете дорогу, я в вас верю М1: таны алдар нэр хэн бэ Х1: миний алдар Даваазана М1: аавын нэр нь Х1: Хас просто Хас миний аав сумын дарга гэж юу вэ? как там, глава сомона, 15 лет работал в дарханском сомоне с 37 года М1: та хаана төрсөн бэ Х1: раньше был Селенгинский аймак Дархан дархан хот байгаагүй байхад Сэлэнгэ аймгийн дархан сум байсан еще не было города дархана так не назывался Х3: хамниган буриад байдаг юм уу танай суманд Х1: хамниган ч одоо Сэлэнгэд байхгүй байхаа одоо тэр агын буриад сонгуул буриад сонгуулууд ихэнх нь байгаа яг буриадаар ярьдаг байхад Х3: хамниган чинь Хэнтийд байгаа байхаа М1: хамниган буриад Хэнтий байна Дорнод байна Х1: агын буриад хамниган буриад сонгуул юунууд л одоо буриадаар ярина одоо Түнкэний буриад очсон буриадаар бараг мэдэхгүй юм байналээ ш дээ в последнее время Түнкэний буриад почти мэдэхгүй все по-русски говорят они тийм л юм байна лээ М1: та өөрөө ямар ястан овог Х1: би халх М1: овог Х1: овгийг ч би одоо юугаар л явдгиймдаа в последнее время Гавьлуу гэж где я родился тахидаг уулыг чинь гора такая рядом в дархане юу гэдгийн Х3: газрын нэр байхгүй юу Х1: тийн газрын нэр тия Х3: Гавьлуу гэж ийм уулын жалгархуу ийм хоёр жалгархуу ийм газрыг хэлдэг Х1: на горе там был деревянный конь, сделали когда-то я не знаю вообще, перед нами сколько лет назад сделали монголчууд когда белый праздник режут хони режут барана бүтэн ууц энтр тэн дээр аваачиж тавьдаг хүндэтгэл үзүүлдэг тийм а если китаец там был много местных китайев там рядом с нами жили, тоже в их праздник тоже на гору ходили н тэд нар чинь болохоор еэвэн сар гэж ярьдаг ш дээ тэд нар очиж тийм ууландаа тавьдаг тийм там охотиться нельзя, наверху женщинам детям тоже нельзя, только хозяин там тэнд чинь ан хийж болохгүй и тоже лес резать нельзя М1: А детям до какого возраста нельзя? Х1: Только с 18-ти. Так было. Женщинам вообще нельзя. би тэрүүгээр овгоо нэрлэцийн оросоор хэлэв. А раньше еще я откуда знаю, правда не правда своих М1: а есть еще какие-нибудь истории про встречу с хозяином горы? Х1: Тэр чинь таких было много. тэр чинь хааяа шүтээнтэй уул байгаа ш дээ газар газар все каждые, в каждом сомоне в каждом аймаке. М1: А вы сами какие-нибудь помните? Х1: Зөндөө байдаг ш дээ. одоо тэр чинь түүхийг манай Дагвадорж сайн мэднэ дээ тэр чинь одоо тэгээд АлтайтаванБогд Хэнтийн нөгөө хайрхан майрхнаасаа эхлээд тэр шүтлэгтэй тахилгатай уул бол зөндөө М1: а после охоты как благодарили хангай? Х1: хангайдаа юу цайныхаа дээж мээжийг өргөөд баярлалаа гээд бүгд л тэгээд явдаг л даа тэн дээр чинь одоо Х3: ангийн судар гэж байна анд явахын тулд урдаар одоо байгалиас хишиг гуйдаг тэр зан үйлээ гүйцэтгэнэ одоо баянхангай минь тэр хайрхан минь одоо тэр хишигээ бидэнд хайрла ангийн судар тэгээд энд болуул одоо сангаа тавиад өөрийгөө ариулаад ингээд хамаг юмаа ингээд тэгээд явчихдаг хуучин бол тийм байсан одоогийн анчид бол тийм юм байхгүй Х1: в последнее время как скзать назвать охотником трудно все браконьеры остались Х3: манай монголын уламжлалт зан заншлаар бол энэ байгалийн хишгийг бол гуйж залбирч байж ингэж авдаг зөвшөөрөл авдаг энэ 1920-оод оноос хойш хууль цааз гарсан Х1: я чай с молоком тоже не очень (пью) весь день на кофе М2: А вы только на зверей охотились? а на птиц охотились? Х1: Все. До сих пор мы с посольством там. с Иркутскими ребятами Davaazana.hunter.230725.2nd.microphone.dji.2.WAV 14:09 минут Х1: приедет там посольство. они приезжают и мы там лицензию возьмем там за 1 гусей раньше был 23 или 24 был а сейчас где-то там 30 М1: а монголы традиционно на птиц охотились? не охотились же? Х1: раньше, раньше вообще почти не было вообще, но в последнее время вот 70 лет там начало уже немного, даже рыба мало ели М1: а есть такое ли что перед охотой например женщины не должны ружья касаться? такое есть/нет? Х1: такое не знаю ну ружье все никто на охоту там обязательно надо на юрту поставить там сначала надо проверять не заряжен ли там ствол и там на юрту или там прислонять так уважал вообже прыгать нельзя на ружье переступать нельзя такое было там но в последнее время там раньше было так а сейчас до 1 числа разрешают птицы тогда 15-го мы там но осенью где-то там мы в мае месяце 28 до 1 июня ездим за гусями до сих пор мы ребята приезжают мои друзья из Улан-удэ из Иркутска из посольства М1: усны шувуу Х1: тийн усны шувуу М1: лусын амьтан юм уу Х1: бишээ усны шувуу тэр халуун орноос ирдэг тэр юундаа бол алахгүй ш дээ нууран дээр тэр төрдөг газар нь байна ш дээ алахгүй ш дээ тийм газар нельзя стрелять торчит тэр местэнд (место) дээр только перелетные М1: только перелетных можно стрелять а тех что родились на озере нельзя Х1: өндөг мөндөг ч гаргадаг тийм газар нь алах юм бол нельзя манай энд чинь юу байдаг гэхээр куропатка тетерев тэд нарыг бол алвал ална М1: шувуу хараалч тийм юм бий юу Х1: шувуу хараалч гэж байдаг бол манай монголд хун лебедь и еще там журавли в моей жизни я не знаю вообще как манай тэнд бол хун алах юм бол үхдэг гэж ярьдаг аан тогоруу энийг яах бол бас их хараадаг ерөөсөө алж болдоггүй бусдыг нь бол яадаггүй ээ М1: өндөг яах уу өндөг авч болох уу болохгүй юу шувууны өндөг Х1: манайхан болуул тэр шувууны өндгийг последнее время я слышал некоторые берут у нас вообще никто не брал шувууны өндөг гэхээс тахианы өндгөө л авна галуу малууны өндөг авдаггүй аан тэжээмэл домашний бол байна шувууны өндөгнүүдээ бол авч хэрэглэдэг я вообще так назвал русский брат би бол оросуудтайгаа бол 40 50-аад жил бол ах дүү явна например в дархане консул кто-то приедет мне звонят вы даваазана да наши друзья сказали если приедят сказали сначала звони позвони познакомься даваазаной почему вы верные честные не обманываете ну если у меня возможность есть они мне помогают я помогаю тэгээд дарханд дараа нь турецкая школа в дархане дарханд тэгээд турецкий их сургуульд төгссөн бас тэгээд түрк явах гэж байсан чинь нөхөр нь они одноклассники тэр их сургуулийн эдийн засгийн ангид сурч байсан тэгээд тэр японд сурах болоод японд явсын тэгээд би миний хүүхэд хоёулаа хоёр тийшээ яваад яахав гээд тийшээ магистрт явах гэж байсан тэгээд японд хоёулаа очоод тэгээд там было 10 лет одоо энд байгаа хоёр охин хоёулаа японд төрсөн родилась там в японии нэг нь 18 лет нэг нь 14 лет одоо энэ нөхөр нь бизнес хийдэг манай охин чинь дизайнерын сургуульд орсон тэр японы дизайнерын сургууль нь совместный америк, франц, японы тэр чинь японд сурж байгаад гол нь францад гол нь америкт болно гээд тэгээд тэнд 2 жил ну 2 с половиной училась там в японии и она сама решила заканчивать там в париже дизайнером тэгээд францад очоод тэр магистраа төгсөөд тэгээд тэндээ тэгээд дахиад 10 сар болж байна почти 20 лет за границей тэр ч яахав олон хэлтэй болж байна сайн байна хүүхдүүд чинь одоо франц, япон, түрк, англи тийм хэлтэй болж байгаан хүүхдүүд ч одоо японоо жаахан жаахан мартах гээд тэгээд франц, англи сайн болчихсон тэрийг чинь францууд если в монголии там то во франции там еще 4 года М1: хүүхдүүд монгол хэлтэй юу Х2: разговорный только. читать не умеют писать не умеют Х1: монгол хэлтэй манай хэд ч хуучин монголоор сайн хуучин 1-р ангид байхдаа хуучин монголоор бичдэг байсан монгол бичгээ чадна л даа ну пускай в монголию приезжают если там хорошо за явъя даа М1: таны нас сүүдэр хэд вэ Х1: восемьдесят Х1: за явъя морь унах гээд байх шиг байна за баяртай